ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΛΑΧΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ

                                              "ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ"

                                                             Το χωριό Καλύβια του Λαϊλιά

ΚΑΛΥΒΙΑ ΛΑΙΛΙΑ: Θερινό χωριό Βλάχων κτηνοτρόφων που βρίσκεται στο δάσος του κάτω Λαϊλιά, στα όρη της Βροντούς, βορειοανατολικά της πόλης των Σερρών και σε απόσταση 30 χιλιομέτρων περίπου απ'αυτήν. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες τα  Καλύβια συνοικίστηκαν αρχικά από πρόσφυγες Γραμμουστιάνους Βλάχους.

  Η ίδρυση του χωριού θα πρέπει να τοποθετηθεί στα τέλει του 18ου αιώνα και σίγουρα μετά την καταστροφή της ηρωικής Γράμμουστας από τα Τουρκαλβανικά στίφη, κατά την αποφράδα χρονιά του 1769.

  Στις αρχές του 19ου αιώνα (γύρω στα 1810-1813), με την κατάργηση των προνομίων της Βαλιντέ Σουλτάνας στα βλαχοχώρια της Πίνδου (από τον Αλή Πασά).αλλά και αργότερα στα 1854 μετά την επανάσταση του Καπετάν Ζιάκκα στα Γρεβενά, τό χωριό  Καλύβια  του Λαϊλιά δέχεται αλλεπάλληλα προσφυγικά κύματα Αβδελλιωτών Βλάχων (από την θρυλική Αβδέλλα Γρεβενών) και  σταδιακά παίρνει την τελική του μορφή.

  Η παλαιότερη μέχρι σήμερα γνωστή αναφορά στα  Καλύβια του Λαϊλιά γίνεται από το Γερμανό περιηγητή Gustav Weigand, ο οποίος στο βιβλίο του "Die Aromunen" (Οι Αρωμούνοι), Λειψία 1895, γράφει πως στο διάστημα από 19-21 Απριλίου του 1890 επισκέφτηκε τη Τζουμαγιά και τις Σέρρες και αναφέρει τα  Καλύβια ως καλοκαιρινό Βλάχικο χωριό Μπαμπά Αλή (Baba Ali) με 40 καλύβια που βρίσκεται στα όρη της Βροντούς. Το χωριό είναι κτισμένο σε φύσει οχυρή θέση, πάνω σε ράχη περιβαλλόμενη πανταχόθεν από ρέμα, αν και ο αρχικός οικιστικός πυρήνας του φαίνεται πως ήταν στη  θέση όπου βρίσκονταν προπολεμικά τα μαντριά της οικογένειας Λεβέντη, απ'όπου και μεταφέρθηκε (μάλλον  μετά την έλευση των Αβδελλιωτών) στη σημερινή, για  περισσότερη ασφάλεια. 

  Αποτελούνταν από δύο γειτονιές (μαχαλάδες) των Αβδελλιωτών (που ήταν ο πολυπληθέστερος)και των Γραμμουστιάνων, με δύο διαφορετικά μεσοχώρια (πλατείες),ένα σε κάθε γειτονιά.

  Το χωριό κατοικούνταν από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Το μεγαλύτερο μέρος των Γραμμουστιάνων ξεχειμώνιαζε στο Σιδηρόκαστρο και των Αβδελλιωτών στην πόλη των Σερρών και στα χωριά Χριστός, Λευκώνα, Μελενικίτσι και ελάχιστοι στον οικισμό Καπετανούδι (Μουράμουρι).

  Οι υπόλοιποι Βλάχοι του Ν.Σερρών αποκαλούσαν τους Βλάχους από τα  Καλύβια "Αρμνλι ντιτ  κιάρι" λόγω του ότι το χωριό ήταν σε ανήλια τοποθεσία. Ομοίως οι Βούλγαροι τους αποκαλούσαν "Τσερλίστι Βλάχ" για τον ίδιο λόγο. 

  Το χωριό ανέκαθεν αποτελούσε φάρο του Ελληνισμού στην περιοχή και οι κάτοικοί του στα δύσκολα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα και αργότερα της Βουλγαρικής ομηρίας, πλήρωσαν βαρύτατο φόρο αίματος. 

  Το θέρος του 1940 ανέβηκαν στα  Καλύβια λίγες οικογένειες λόγω της πυρκαγιάς που είχε προηγηθεί το 1938.   Κατόπιν λόγω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου που επακολούθησε, οι κάτοικοί του έμειναν στα χειμαδιά και σταδιακά άλλαξαν επαγγέλματα. Στη δεκαετία του 1940 το χωριό καταστράφηκε ολοσχερώς και στη δύσκολη δεκαετία του 1950  στάθηκε αδύνατο να οικοδομηθεί ξανά. Στις επόμενες δεκαετίες, με τη συνεχή άρνηση του Δασαρχείου, οι επίμονες προσπάθειες διεκδίκησης και ανοικοδόμησης του χωριού  Καλύβια δεν απέδωσαν και σήμερα  το χωριό κείτεται σωριασμένο σε ερείπια.

  Ο πληθυσμός στα Βλάχικα Καλύβια του Λαϊλιά σύμφωνα με ελληνικές και ξένες εκθέσεις των ετών 1896-1936

 Τα οικογενειακά επίθετα του χωριού  Καλύβια του Λαϊλιά