Ο ΒΑΥΑΡΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ
ΒΙΛΧΕΛΜ ΜΥΛΛΕΡ (1794-1827)

της Χριστίνας Στρατηγοπούλου PhD

 

Ι. Εισαγωγή

Φιλέλληνες. Μια λέξη, πολλά νοήματα, μία η εκτίμηση, ένας ο  πόθος μία η λατρεία, ένας ο θαυμασμός και μία η αγάπη των ανθρώπων από άλλα κράτη ή άλλες φυλές που αγαπούσαν τους Έλληνες και συμπαραστέκονταν σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους: την Ελληνική Επανάσταση. Θεωρήθηκε θείο δώρο για τους Έλληνες αγωνιστές η προσφορά των φιλελεύθερων ανθρώπων από όλο το κόσμο και από την Βαυαρία που ήρθαν να συμπολεμήσουν με τους ξεσηκωμένους ραγιάδες. Βέβαια υπήρξαν και κοινοί τυχοδιώκτες που κάθε άλλο παρά φρόντιζαν για την ελευθερία της πατρίδος αλλά όσοι μπόρεσαν να δουν με καθαρό μάτι τον αντικειμενικό σκοπό της επανάστασης ήταν και οι πραγματικοί συμπαραστάτες του Ελληνικού έθνους. Άλλοι με τα όπλα και άλλοι με την πνευματική και υλική συμπαράσταση έγραφαν λέξη-λέξη την ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος. Από τον Λουδοβίκο τον Α΄ πατέρα του Όθωνα, του πρώτου βασιλιά της Ελλάδος (1832-1862), που ήταν λάτρης της  Ελληνικής κουλτούρας και της αρχαιότητος(1)  μέχρι και των διαφόρων περιηγητών της εποχής (Ντανενμεργκ) (2)  βασικός στόχος ήταν να εξυψωθεί το μεγαλείο της Ελλάδας και να αποκτήσει πολιτιστικό και πολιτικο-κοινωνικό προορισμό στο πλαίσιο ενός γενικότερου καλού για τον Ελληνισμό και την Ευρώπη. Κριτικοί και μελετητές της Ελληνικής πραγματικότητας οι φιλέλληνες ήρθαν στην επαναστατημένη Ελλάδα «είτε γιατί διώκονταν από τις κυβερνήσεις των χωρών τους ή γιατί δεν ανέχονταν να ζουν κάτω από ανελεύθερα καθεστώτα. Οι στρατιωτικοί αυτοί βλέπανε τον αγώνα τους δίπλα στους Έλληνες επαναστάτες, ως τη συνέχεια του αγώνα που έκαναν στις χώρες τους για την ελευθερία.»(3). Χωρίς να έχουν καμμία ανάγκη αλλά μόνο ηθική δέσμευση απλοί στρατιώτες τάχτηκαν στις πολεμικές επιχειρήσεις . Στη φαντασία τους ήταν δυνατό το όραμα της κλασσικής αρχαιότητας, πράγμα που αργότερα με το νεοσύστατο κράτος θα αποτελούσε ένα μονοπάτι δύσβατο, καθώς το ουτοπικό αυτό ιδεώδες προκαλούσε σύγχυση κατά την διαμόρφωση της νέας πολιτιστικής ταυτότητας των Ελλήνων.

Μεταξύ των φιλελλήνων ήταν οι Μπέκ Φρειδερίκος, Μπένιγτσεν Όθων Γουσταύος, Μπλοντώ, Μπόεμαν, Μπόν, Μπόρμαν, Μπρέϊλ Εδουάρδος, Μπρουκμπάχερ Ανδρέας, Φρειδερίκος Δίχμαν, Κάρολος Δείχριχ, Ιωσήφ Δόζιος, Εϊζεν, Εμερλ, Ερουστ, Φερρέρος, Φίνστεντ, Φίσερ, Φίτς-Γιβών, Λουδοβίκος Ιωσήφ Φλοράνς, Αντώνης Φορτσάνος, Λουδοβίκος Κάϊζεμπεργ, Αντ. Καλμπάχερ, Στέφανος Κλαύδιος Ριγάλ, Γαβριήλ Ριγάλ, Φίλιππος Ριβελ, Αλβέρτος Νόϊμγτερ, Νουσμπάουμ, Ομπερτ κ.λ.π. Οι περισσότεροι από αυτούς σκοτώθηκαν στο Πέτα, στο Ανάπλι στην Ακρόπολη στο Μεσσολόγγι και αλλού.(4). Οι περισσότεροι από τους  φιλέλληνες επηρέασαν την Ευρωπαϊκή πολιτική που τελικώς οδήγησε τα γεγονότα μέχρι τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, πράγμα που δεν ευτύχησε να δεί ένας από τους επιφανείς φιλέλληνες ο Βίλχελμ Μύλλερ. Με τα άσματά του ενίσχυε τον Ελληνικό αγώνα και με το λυρισμό του τόνισε την Ελληνική πολιτιστική «φορεσιά».

ΙΙ. Βίλχελμ Μύλλερ.

Ο Βίλχελμ (Γουλιέλμος Μύλλερ) Γερμανός ποιητής και φιλέλληνας γεννήθηκε στο Ντεσσάου  στις 7-10-1794  και πέθανε εκεί τις 30-9-1827.  Το γεγονός ότι αρέσκονταν τόσο πολύ στην ποίηση προκάλεσε την αντίδραση των δασκάλων του. Το 1812 γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και ασχολήθηκε με φιλολογικές και ιστορικές μελέτες.  Hδη από τα σχολικά του χρόνια φάνηκε ότι θα εξελίσσονταν σε ιδιοφυΐα, αφού η φιλελεύθερη φύση του και η ορμητική του όρεξη για την εκμάθηση των ξένων γλωσσών αφήνει τους πάντες άναυδους. Ηδη αντιδρά στους παιδαγωγούς του και προκαλεί την οργή και την δριμεία αντίδρασή τους. (1).

Ορφανός από μητέρα μόλις έντεκα ετών δεν  εξαναγκάζεται να φέρεται με συγκεκριμένη καθοδήγηση, πράγμα που εξαναγκάζονται παιδιά που ακούν τυφλά τη νουθεσία της μητέρας και του πατέρα τους.  Με άλλα λόγια ασχολείται ελεύθερα με αυτό που τον εκφράζει και δεν διακατέχεται από ένα και μόνο ενδιαφέρον. (2).

Με την εγγραφή του στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου σε ηλικία δεκαοκτώ ετών  έχει έτσι την ευκαιρία να επιδοθεί σε φιλολογικές και ιστορικές μελέτες  και επηρεάζεται βαθύτατα από τον φιλόλογο Φρειδερίκο-Αύγουστο Βόλφ, «προς ον ησθάνετο μεγίστην αφοσίωσιν και σεβασμόν, παρηκολούθει δε εκτός τούτου και τας παραδόσεις των Βoeckh, Buttmann, Ruhs, Solger, kai Uhden. (3).

Το 1813 κατατάσσεται ως εθελοντής  στους κυνηγούς της βασιλικής φρουράς αλλά δεν είναι φύση πολεμοχαρής και παρόλο που ακούει στη σχετική αίτηση του βασιλιά  της Πρωσσίας Φρειδερίκου-Γουλιέλμου  Γ΄ για τον πόλεμο εναντίον του Ναπολέοντος, λαμβάνοντας μέρος σε διάφορες μάχες, δεν αφήνει σημειώσεις σχετικές με αυτά τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν τότε. (4). Όμως ήταν για αυτόν πολύ σημαντική εμπειρία αφού όταν γύρισε πίσω ώριμος πλέον από αυτά που είχε περάσει, έπλαθε ένα νεώτερο Μύλλερ. Αυτόν του φιλελληνισμού του πατριωτισμού, των ρομαντικών συναισθημάτων, της γενναιοδωρίας του προς το δικό του και το Ελληνικό έθνος που αργότερα θα συμπαραστέκονταν σαν να ήταν γνήσιο τέκνο του Ελληνισμού. Η φαντασία του λοιπόν ήταν έτοιμη για δράση, η γνώμη του και η βούλησή του έτοιμες για μεγάλα πράγματα. Ακόμα και ο έρωτας που είχε με την κόρη του ιεροκήρυκος Hensel  συνετέλεσε στην εσωτερική διαμάχη στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις  και στην διαρκή αναταραχή της εσωτερικής του γαλήνης. (5).

Κατά τα έτη 1814-1815, προσελήφθη ως μέλος του συνδέσμου των Γερμανών ποιητών που είχαν στόχο να παλέψουν για την ελευθερία της πατρίδος τους. Η παρέα τους απαρτίζονταν από τον κόμη Fr. Von Kalckreuth, τον κόμη G. Von Blankensee,  τον ζωγράφο Will Hensel κ.λ.π.  Όλοι αυτοί διακατέχονταν από βαθειά αισθήματα του Γερμανικού εθνισμού και συνέλεξαν τα ποιήματά τους, έχοντας υψίστη παραγωγική σκέψη και φαντασία. Οδηγήθηκαν έτσι στην έκδοσή τους υπό τον γενικότερο τίτλο, Bundesblülhen το 1816.(6)

Επειδή το γενικότερο χαρακτηριστικό της εποχής είναι η αγάπη προς τα ιδεώδη του Γερμανικού Εθνισμού με γενικότερη απήχηση στα πολιτιστικά δρώμενα (ενδυμασία, τρόποι, σκέψη, τέχνη κ.λ.π.), ο Μύλλερ, προσπαθεί να αναζωπυρώσει το Γερμανικόν έθος, τις ιδέες, τις χαμένες αλλά βαθειές ρίζες του εθνικιστικού οράματος που έχει και το σκοπό να παραμένει ευαίσθητο  και ευσυγκίνητο στους ρομαντικούς χρόνους.  Έτσι εξηγείται γιατί ο Μύλλερ, πέρα από κάθε φαντασία, υπήρξε οπαδός του  Fouque και Brentano. (7).

Aναδίφησε έτσι την γερμανική φιλολογία και ασχολήθηκε με την ποίηση. Το 1816 εξέδωσε την μελέτη “Blumenlese aus des Minnensingern”, καθώς και μερικές θεωρίες περί αποκατάστεσως του άσματος των Νιμπελούγκεν. Kατά την εποχή έγραψε πολλά ποιήματα ο νεαρός Μύλλερ και μία ποιητική μετάφραση του Δρος Φάουστους του Christ Marlowe (1564-1593).(8) 

O Mύλλερ είχε πολλά όνειρα όταν σπούδαζε στο Βερολίνο και είχε αδυναμία στην γερμανική γλώσσα και φιλολογία. Τον καιρό που ήταν έτοιμος να υποβάλλει την διατριβή του ο Αυστριακός βαρώνος Sack τον κάλεσε σε μια περιοδεία στην Ελλάδα και την Ανατολή, μάλιστα η είσοδος στην ανατολή θα γινόταν από την Κων/πολη.

Κατ’ αρχάς επισκέφτηκε την Βιέννη όπου εκεί ζήτησε να γνωρίσει τους ετερόχθονες Έλληνες. Δηλαδή αυτούς που απάρτιζαν τον ευρύτερο Ελληνισμό.(9)   Έτσι, είχε την ευκαιρία να μάθει τα δεινοπαθήματα των Ελλήνων και να συνειδητοποιήσει τον τυραννισμένο τους αγώνα, καθώς και την προετοιμασία τους για την ελευθερία. Τόσο πολύ συμπάθησε  τους Έλληνες που θέλησε να μάθει τα Ελληνικά για να μπορεί να επικοινωνεί ακόμα και για να μαθαίνει τις πιο κρυφές και ιδεατές τους σκέψεις. Από ότι θα φαίνονταν αργότερα και με τα ποιήματά του προς τους Έλληνες, ο Μύλλερ ήταν πολύ συναισθηματικό άτομο και αγαπούσε με ειλικρίνεια τους παιδευμένους Έλληνες. Παρόλο που οι απόψεις διίστανται περί της Ελληνικής Επαναστάσεως (δηλαδή, άλλοι ευνοούσαν την Ελληνική επανάσταση και άλλοι υπήρξαν πολέμιοι αυτής, παραδεχόμενοι ότι είναι πολύ νωρίς για κάτι τέτοιο ή ότι αν οι Έλληνες παρέμεναν υποδουλωμένοι στην Οθωμανική αυτοκρατορία, αυτό μπορεί να ήταν και καλό. Δηλαδή, με τη σειρά τους θα επηρέαζαν τους άλλους λαούς και θα γινόταν πάλι η αναγέννηση του οράματος της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Με άλλα λόγια θα γίνονταν ένα είδος πολιτιστικής αναγέννησης.) (10)

Λόγω της πανώλης που μαστίζονταν η Κων/πολη, πήγε, κατ’ αρχήν, στην Ιταλία. Εκεί γνώρισε από κοντά την πολιτιστική ταυτότητα των Ιταλών και «ο νέος της Ιταλίας βίος με τα λαϊκά άσματα, την μουσικήν και καλλιτεχνίαν του, την ευθυμίαν, ζωηρότητα και αφέλειάν του συνεκίνησε την ψυχήν του νεαρού ποιητού, εκίνησε το ενδιαφέρον αυτού και επέδρασε μεγάλως επί το θυμικόν του.»(11)  Εκεί κάνει αξιοσημείωτες γνωριμίες και ασχολείται με τη συγγραφή έργων. Eκδίδει το δίτομο έργο «Rom Römer und Römerinnen”. Aυτό είναι με τέτοια χάρη γραμμένο και τόσο περισσή ζωηρότητα που αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αναγνώσματα για τη νεώτερη Ιταλία, και το έγραψε το 1820 (12)

Με το που επέστρεψε στο Ντεσσάου δίδαξε κλασσικές γλώσσες, Ελληνικά  και Λατινικά. Αργότερα μετατέθηκε στη δουκική βιβλιοθήκη όπου έγινε βιβλιοθηκάριος. Λίγο μετά παντρεύτηκε και απόκτησε ένα παιδί τον  περίφημο γλωσσολόγο Μαξ Μύλλερ το 1823 (13).

Εκείνο το χρόνο στην Ελλάδα εξερράγη η επανάσταση που είχε μεγάλη απήχηση στη Γερμανία γιατί εκείνη την περίοδο τα βασικά ρεύματα ήταν ο νεοουμανισμός, ο ρομαντισμός και ο λιμπεραλισμός.  Mέσα στη σκέψη και στη καρδιά του ποιητή υπήρχαν έντονα τα αισθήματα φιλοπατρίας προς τους Έλληνες και τάσσεται υπέρ του αγώνος τους. Ο ποιητικός ενθουσιασμός του δεν μπορεί να κρυφτεί και παραδίδεται στο έντονο ξέσπασμα που είναι θρήνος, ωδή και αγκάλιασμα για τους πολυπαθείς αγωνιστές. Την ίδια περίοδο συμπαρίσταται με τα ποιήματά του, ενώ ακόμα η επανάσταση είχε άδηλη πορεία. Εξέδωσε λοιπόν το πρώτο τεύχος των Ελληνικών ασμάτων (Lieder der Griechen) που είναι γεμάτο λυρισμό. Έχοντας πάντα κατά νου το φαντασιακό ιδεώδες της Ελληνικής αρχαιότητας, το αρχαίο πνεύμα, συνδύασε στα ποιήματά του την χαμένη ελπίδα που με τον αγώνα τείνει να αναζωπυρωθεί. Το τεύχος περιέχει δέκα ποιήματα που είναι τα εξής: «Οι Έλληνες προς τους φίλους της αρχαιότητός των», «Ο Φαναριώτης», «Η παρθένα των Αθηνών», «Η Μανιάτισσα», «Ο γέρων της Ύδρας», «Ο Ιερός Λόχος, «Οι Έλληνες προς τον Αυστριακόν παρατηρητήν» -που είναι η εφημερίδα του Μέττερνιχ- «Τα πνεύματα των αρχαίων ηρώων κατά την ημέραν της Αναστάσεως», «Τα ερείπια των Αθηνών προς την Αγγλία» και «Η ελπίδα της Ελλάδας» (14).

Ουτοπική αλλά και δροσερή, φαντασιακή αλλά και φιλεύσπλαχνη η όλη αντιμετώπιση του ποιητή για τον Ελληνικό αγώνα υπερέβη κάθε όριο όταν το 1820 δημοσιεύεται η ποιητική συλλογή του καθ’ υπόδειγμα των γερμανικών ασμάτων «με θερμότητα ψυχής και διαύγειαν υπομιμνήσκουσαν παρόμοια ποιήματα του Γκαίτε».(15).

Και ενώ ο Ελληνικός αγώνας φλόγιζε τη ψυχή του και αγρυπνούσε συγκινημένος δίπλα σ΄ αυτούς που πάσχιζαν να ελευθερωθούν και να αποκτήσουν κάποια μορφή κράτους, δημοσιεύει τη δεύτερη συλλογή ποιημάτων του για τους Έλληνες και που περιλαμβάνει τα εξής: «Η Υψηλή Πύλη», «Ο εξόριστος της Ιθάκης», «Αλέξανδρος Υψηλάντης», «Η επιβίβαση των Αθηναίων στα πλοία τους», «Η σκλάβα στην Ασία», «Ο μικρός Υδραίος», «Η διδασκαλία της Μανιάτισσας», «Η γλαυξ»(16).

Ιδιαιτέρως «ο μικρός Υδραίος» προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση που ακόμα είναι γνωστός στη Γερμανία.

Επηρεαζόμενος από τους λογίους της εποχής εκείνης και έχοντας κατά νου τις φιλότιμες προσπάθειες του Ελληνισμού, απέχει από τα γενικά συμφέροντα της εποχής  που δείχνει τις Μεγάλες Δυνάμεις να ενδιαφέρονται για την γενικότερη ισορροπία στα Βαλκάνια. Σκοπός του δεν είναι να κάνει πολιτική και να εμπλακεί στα διεθνή προβλήματα αλλά να μεθέξει στο όραμα της απελευθέρωσης, δημιουργώντας το δικό του κανάλι πολιτισμού και ιδεολογίας. Σκοπός του δεν ήταν να προβάλει έναν εγωιστικό εαυτό αλλά να παραδώσει ανάγλυφη την εικόνα του φιλέλληνα και ίσως κάτι παραπάνω του απλού αγωνιστή που μάχεται με την πέννα να καλωσορίσει την αυγή της ελευθερίας. Έτσι το 1823 εκδίδει νέα σειρά ποιημάτων, τρία νέα τεύχη που είναι «Τα νέα άσματα των Ελλήνων». Το πρώτο τεύχος περιέχει επτά άσματα, το δεύτερο οκτώ και το τρίτο επτά. Σ΄ αυτά περιγράφεται ο εμπαιγμός της Ελλάδας από τους Τούρκους, υπαινίσσοντας την φιλότουρκη Ευρωπαϊκή πολιτική και κάνει έκκληση για βοήθεια προς τους Έλληνες.(17) 

Το 1824 εκδίδει άλλη μια συλλογή με επτά ποιήματα υπό τον τίτλο «Τα νεώτατα άσματα των Ελλήνων» (Νeueste Lieder der Griechen). Το πιο ωραίο ποίημα είναι  “Η Ελλάς και ο κόσμος  όπου συνδέει την ελευθερία με την Ελλάδα και τον κόσμο αναφωνώντας:

“Χωρίς την ελευθερίαν τι θα ήσουν, ω! Ελλάς χωρίς εσέ τι θα ήτο ο κόσμος!” (“Ohne die Freiheit, was wärest du Hellas? Ohne dich, Hellas, was wäre die Welt?”)(18).

Mέσα από τα γραφόμενά του εμπεριέχεται όλος ο πατριωτισμός η πίστη και η αφοσίωση όχι μόνο για την Ελλάδα ως ανερχόμενο, νεοσύστατο κράτος αλλά και ως Ελληνική φυλή. Και έτσι υπονοεί όλους τους Έλληνες τους απανταχού παρόντας, όχι μόνο στα στενά όρια του κράτους που θα δημιουργούσαν. Ξεφεύγει έτσι από την τετριμμένη ιδέα περί φτιαχτού κράτους και εξυμνεί το έθνος διαμέσου των αιώνων. Εξυμνεί τον αγώνα μέσα από το πρόσωπο του Βύρωνα και αναφέρεται στο Μεσολόγγι σαν να ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του.  Mε περισσή κατάνυξη γράφει τέσσερα ποιήματα: «Η ανάληψις του Μεσολογγίου», «Το νέον Μεσολόγγι», «Έπεσε το Μεσολόγγι», και το «Φρούριον του Ουρανού»(19).

Το 1824 στο Παρίσι εξέδωσε δύο τεύχη που είναι συλλογή σύγχρονων Ελληνικών ποιημάτων, επιχειρώντας αμέσως την μετάφρασή τους στη Λειψία. Είχε τόση αγάπη για τους Έλληνες που δημοσίευσε έργο σχετικό με τον Ελληνικό βίο, είχε δε κατά νου να γράψει για τον νεώτερο Ελληνικό Βίο αλλά τον πρόλαβε ο θάνατος. Έτσι κάποια από τα έργα του εκδίδονται το 1829 υπό τον τίτλο “Egeria”(20). Η ηθική βοήθεια που προσέφερε στους συμμάχους είναι πέρα από κάθε αμφιβολία, η πιό λαμπρή τοποθέτηση της ιδεολογικής του και ηθικής του συμπαράστασης προς τους πάσχοντες Έλληνες.

Πλέον από σαράντα συνθέτες θέλησαν να μελοποιήσουν τα ποιήματά του, μεταξύ των οποίων ο Σούμπερτ και ο Μπράμς.(21), Λες και υπήρξε τόσο μεγάλο σφρίγος που “Η Ωραία Μυλωνού” είναι γεμάτη μουσικά και ποιητικά χρώματα. Μάλιστα ο ίδιος ο Μύλλερ αναλαμβάνει στο πρόσωπο του μυλωνά να εξιστορήσει τις ερωτικές του περιπέτειες(22).

 Τα περιεχόμενα αυτού του τραγουδιού είναι:

Στο τέλος μιας κουραστικής μέρας.

Ανθισμένο λινάρι ξέχνα-μη με λησμόνει

Ευχαριστώντας το ποταμάκι.

Η ζωή του μύλου.

Ο ποιητής σαν επίλογος.

Ο ποιητής σαν πρόλογος.

Ο κυνηγός.

Ο μυλωνάς και το ποταμάκι.

Ο περίεργος.

Το τραγούδι της κοίτης του ποταμιού.

Τα λουλούδια του μυλωνά.

Το κακό χρώμα.

Το αγαπημένο χρώμα.

Ζήλια και περηφάνια.

Πρώτος πόνος, τελευταίο αστείο.

Σταμάτα (παύση).

Δικiά μου!

Με ζωηρό ήχο περπατώ

Πρωινός χαιρετισμός.

Ξερά λουλούδια.

Ανυπομονησία.

Ταξείδι.

Που;

Διάλειμμα

Δάκρυ βροχή.

Περιηγητής λοιπόν, ταξιδευτής, ονειροβάτης, ονειροπόλος, ρομαντικός, ένας περιπλανώμενος έφηβος-μουσικός καθηλώνει με τη σκέψη του και την ποίησή του τον Γερμανικό λαό και θέτει ευρύτερους προβληματισμούς για την μοίρα της Ελλάδας, μιας αναγενόμενης από τη στάχτη της χώρας,  που λίγο αργότερα θα αναζητούσε την ύπαρξή της μέσα από μια αμφιλεγόμενη πολιτιστική ταυτότητα. Όλο αυτό το φαντασιακό ταμπεραμέντο παραμερίζεται για να φωτισθεί αιωνίως από την ευγενική και τόσο πρόωρα χαμένη προσωπικότητα του Μύλλερ.

 

ΙΙΙ. Ενα παράδειγμα βοήθειας προς τους Έλληνες

ΑΛΛΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥΣ.

Προσφώνηση της Επιτροπής διορισθείσας σε μια γενική συνέλευση
που έγινε στη Φιλαδέλφεια

Δεκέμβριος 11, 1823,

Για

ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Προς

ΤΟΥΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΤΟΥΣ

Οι πολίτες της Φιλαδέλφειας και της γειτνιάζουσας περιοχής, συνεδρίασαν  με σκοπό να βρουν τρόπους να εκδηλώσουν τη δημόσια συμπάθεια για τους κατατυρρανισμένους ανθρώπους της Ελλάδος, μας έχουν αναθέσει το καθήκον να απευθυνθούμε σε σας , τους συμπολίτες μας , για αυτό το πολύ ενδιαφέρον θέμα.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, γνωρίζουμε ότι πιθανόν δεν θα ήταν απαραίτητο να παροτρύνουμε τον ανθρωπισμό σας: επειδή μέχρι τώρα κάθε άλλο παρά κλείνατε τ΄αυτιά σας στη φωνή της απελπισίας ή αποστρέφατε τα μάτια σας από την καταβεβλημένη μορφή της, εσείς πάντα ακούγατε και τον πιο ελαφρύ της ψίθυρο και την αναζητούσατε στην πιο μοναχική της πορεία. Δίχως να σας ζητηθεί θεραπεύσατε, ντύσατε και ταΐσατε τα παιδιά της δυστυχίας, σηκώσατε τις ελπίδες τους από τη σκόνη, και ορθώσατε τα κτίριά τους από τις στάχτες. Γνωρίζουμε ότι η φιλανθρωπία σας δεν περιορίστηκε μόνο στον στενό κύκλο της πατρίδας: μακρινές πόλεις, ακόμη και μακρυνές χώρες έχουν γευτεί την απλοχεριά σας. Δίχως αμφιβολία λοιπόν, η συμπάθεια προς την δοκιμαζόμενη Ελλάδα , που έγινε αισθητή και εκφράστηκε παγκοσμίως, θα πρέπει επίσης να συνδυαστεί και με τον καρπό της φιλανθρωπίας. Γιατί, όσο απομονωμένη και αν είναι , η κραυγή της αντίχησε από τα  παράλια αυτών των ηπείρων και η φλόγα των καιόμενων πόλεών της ακτινοβόλησε πέρα από τις θάλασσες. Είδατε την καταστροφή των εκκλησιών της και τη δολοφονία των παπάδων της και ανατριχιάσατε σαν Χριστιανοί. Είδατε το έδαφός της να ερημώνεται και τους γυιούς της να συνθλίβονται στη γη και συνταραχθήκατε σαν πατριώτες. Είδατε τα παιδιά  της σφαγμένα, τις δέσποινές της και τις παρθένες συρμένες στη σκλαβιά και το μίασμα , και αισθανθήκατε άνδρες.

Αλλά, ίσως υπάρχουν κάποιοι ανάμεσα στους συμπολίτες μας, οι οποίοι εξ’ αιτίας μιας ευσυνείδητης προσκόλλησης στις θρησκευτικές υποχρεώσεις, έχουν ίσως πολλούς ηθικούς ενδοιασμούς ως προς την παροχή της βοήθειας που εμείς επιδιώκουμε, μήπως και εφαρμοστεί για την προώθηση πολεμικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα. Άλλοι ίσως οπισθοχωρήσουν από φόβο από την συμμετοχή στις εργασίες μας, επειδή κατά την γνώμη τους , η άποψη των πολιτικών  μας υποθέσεων , σε σχέση με την Ευρώπη, δίνει σημασία στην πράξη οποιασδήποτε μερίδας του Αμερικάνικου κοινού, έχοντας την τάση να παροτρύνει την κυβέρνηση προς την υιοθέτηση μιας πολιτικής που οδηγεί σε εχθροπραξίες με τις ξένες δυνάμεις. Σ΄αυτές τις αντιρρήσεις όμως πιστεύουμε ότι μπορεί να δοθεί μια ικανοποιητική απάντηση. Δεν χρειάζεται να αποκρύψουμε ότι το κονδύλι που θα μαζευτεί θα χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για την ανακούφιση του άμαχου  πληθυσμού της Ελλάδος,  αλλά και οι μαχητές της θα έχουν μερίδιο στη αρωγή. Ο διακανονισμός που έγινε σε σχέση με αυτό το θέμα ,ελπίζουμε ότι θα απομακρύνει κάθε δυσκολία . Η επιτροπή έχει καθοδηγήσει αυτούς που μαζεύουν τις δωρεές  να καταγράφουν , στα  βιβλία που έχουν ετοιμαστεί για αυτό ειδικά  το σκοπό , όλα τα ποσά ή δωρεές οποιουδήποτε είδους που εισπράττονται από εκείνους  που  εκδηλώνουν την επιθυμία . Τα χρήματα  ή τα εμπορεύματα  που θα συγκεντρωθούν , θα αποσταλούν στην Ελλάδα  με μοναδικό σκοπό  την ανακούφιση της ιδιωτικής  δυστυχίας . Σε άλλες χώρες η ευυπόληπτη τάξη των Χριστιανών, στους οποίους εμείς τώρα απευθυνόμαστε , ήταν απλόχερη στις συνεισφορές της  για την βοήθεια των Ελλήνων. Μαζί με μας είναι πάντα ανάμεσα στους πρώτους σε πράξεις φιλανθρωπίας, και ελπίζουμε ότι τίποτα δεν θα εμποδίσει τη συνηθισμένη αγαθοεργία.

Είναι αλήθεια ότι η συνέλευση  από την οποία αντλούμε τις δυνάμεις μας μάς έχει καθοδηγήσει να απευθύνουμε ένα υπόμνημα στο Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών με θέμα την αναγνώριση της Ελληνικής ανεξαρτησίας. Αλλά αυτό το μέτρο δεν μπορεί να έχει μια τέτοια τάση όπως είναι κατανοητό. Το υπόμνημα αυτό είναι για να παροτρύνει την κυβέρνηση να λάβει υπόψη της  την  ορθότητα της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας των Ελλήνων.  Ήδη μια  πρόταση , με το ίδιο αντικείμενο, έχει υποβληθεί στο Συμβούλιο από ένα εκ των μελών του και πιθανόν να ληφθεί δράση πριν το υπόμνημά μας φτάσει σε εκείνο το Σώμα. Αλλά  δίχως αμφιβολία, η κυβέρνηση θα αποφασίσει γι’αυτό το θέμα με τη συνηθισμένη της σύνεση αλλά και χωρίς ύφεση της χαρακτηριστικής της αυστηρότητας. Η πολιτική μας έχει δηλωθεί ανοικτά και δεν θα αλλάξει δίχως σκέψη αν μια τέτοια τροποποίηση επιφέρει την αποδυνάμωση  της εθνικής δύναμης στο εξωτερικό, ενώ η σύγκλιση όλων των ενεργειών ίσως χρειάζεται σ’ αυτό το ημισφαίριο. Αν λοιπόν η αναγνώριση της Ελληνικής ανεξαρτησίας λάβει χώρα , δεν θα γίνει με απόκλιση από τη πολιτική μας. Θα γίνει επειδή συμφωνεί με τη δηλωμένη συμπάθεια της κυβέρνησης και  το γενικό συναίσθημα των ανθρώπων , καθώς  επίσης και επειδή βρίσκεται  σε απόλυτη συμφωνία  με την αληθινή πολιτική του έθνους .

Oχι, συμπολίτες μου! Δεν υπάρχει τίποτα που να σας εμποδίζει, σαν άντρες, σαν πατριώτες , σαν Χριστιανούς από το να προσφέρετε τη βοήθειά σας στο έργο που έχουμε αναλάβει. Για χρόνια, οι δυστυχείς Έλληνες έχουν ποδοπατηθεί από τους άγριους υποδουλωτές τους. Έχουν εναντιωθεί κατά πολύ στους καταπιεστές τους και δίχως βοήθεια τόλμησαν να παλέψουν για την φυσική τους  κληρονομιά. Κυκλωμένοι από στερήσεις κάθε είδους, ανάμεσα στα σιγοκαίοντα ερείπια των κατοικιών τους, πάνω από τα μαυρισμένα πτώματα των συγγενών τους, αυτοί ακόμα πολεμάνε και αντέξανε τις αντιξοότητες εναντίον τους, και στο τέλος της τρίτης τους  εκστρατείας παραμένουν κύριοι σχεδόν ολόκληρου του Μωριά.. Οι κυβερνήσεις της Ευρώπης παρακολούθησαν τον αγώνα τους με αδιαφορία ή με εγωιστική ζήλια. Οι σύγκλητοί τους έχουν προσβληθεί , οι αποκλεισμοί τους έχουν παραβιαστεί, τα λάφυρά  τους έχουν αρπαχθεί. Πλοία κάτω από ουδέτερες σημαίες έχουν εξευτελιστεί γινόμενα μεταφορικά πλοία για τους εχθρούς τους. Ακόμα και κυβερνητικά πλοία της ίδιας δύναμης,  που θεωρούντο οι προμαχώνες της Ευρωπαϊκής ελευθερίας, έχουν πλεύσει δίπλα από τα καιγόμενα νησιά τους με παγωμένη αδιαφορία, περνώντας τόσο κοντά που άκουγαν τις ικετευτικές κραυγές των γυναικών  και σχεδόν φτάναν τα τεντωμένα τους χέρια.

Η Ελλάδα δεν περιμένει τίποτα από τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Οι εμπλεκόμενοι σύμμαχοί τους, η περίπλοκη πολιτική τους, η χιμαιρική ισορροπία των δυνάμεων πρέπει επί του παρόντος και ίσως για πάντα να απαγορεύσει την αδιαφορία τους  για λογαριασμό της. Και ίσως και άλλοι αιώνες να βλέπουν αυτή τη δίκαιη μερίδα γης , στεφανωμένη από τόσες πολλές ένδοξες αναμνήσεις ,- αυτή την ευγενική και ένδοξη ράτσα ,απόγονοι των γενναιότερων ,των σοφότερων και των  πιό εξευγενισμένων της εποχής τους ,- ακόμα να βογγά κάτω από τη βάρβαρη κυριαρχία του γιαταγανιού . Αλλά προς τον λαό της κάθε Χριστιανικής χώρας ο Χριστιανός Έλληνας με εμπιστοσύνη κάνει έκκληση και δεν  το κάνει ματαίως. Η Αγγλία , η Γερμανία , η Γαλλία έχουν δεί πολίτες τους, , κάποιους από την ανώτερη κάστα , υπερήφανα να παρατάσσουν τους εαυτούς τους κάτω από το λάβαρο του Χριστιανικού λαού. Λεφτά και πολεμοφόδια, τρόφιμα και ρουχισμός έχουν δοθεί άφθονα από τους γενναιόδωρους  λαούς αυτών των εθνών. Και η Αμερική δεν θα κάνει τίποτα; Η Αμερική που θα έπρεπε σε μια τέτοια περίπτωση να κάνει τα περισσότερα ,  από την οποία  η Ελλάδα περιμένει περισσότερα από ότι από έθνη λιγότερο ελεύθερα και λιγότερο γενναιόδωρα, την οποία αυτή, πέρα από όλους τους άλλους, με λογική επικαλείται.  Μπορούμε να διαβάσουμε  την προσφώνηση από την Μεσσηνιακή Σύγκλητο ‘προς τους Πολίτες των Ηνωμένων Εθνών ’ και ακόμα να κλείσουμε  τις καρδιές μας στην έκκληση;

“ Εμείς απευθυνόμαστε σε σας ,’’ λένε αυτοί , “ φίλοι , συμπολίτες και αδελφοί επειδή εσείς είσαστε δίκαιοι, ανθρωπιστές και γενναιόδωροι. Δίκαιοι επειδή είστε ελεύθεροι , γενναιόδωροι και φιλελεύθεροι επειδή Χριστιανοί. Η ελευθερία σας δεν στηρίζεται στην σκλαβιά άλλων εθνών, ούτε η ευημερία σας στις καταστροφές και τα μαρτύριά τους. Αλλά,  αντιθέτως, ελεύθεροι και καλότυχοι οι ίδιοι εσείς επιθυμείτε όλοι οι άνθρωποι να μοιράζονται τα ίδια αγαθά. Όλοι θα πρέπει να απολαμβάνουν αυτά τα αγαθά  στα οποία όλοι έχουν εκ φύσεως τα ίδια δικαιώματα. Ήσασταν εσείς που πρώτοι διακηρύξατε αυτά τα δικαιώματα. Ήσασταν εσείς που πρώτοι τα αναγνωρίσατε , αποδίδοντας στους Αφρικανούς , τους υποβιβασμένους στο επίπεδο του κτήνους , τη θέση τους ανάμεσα στους ανθρώπους. Εξ αιτίας του παραδείγματός σας , η Ευρώπη κατήργησε το επαίσχυντο και βάναυσο εμπόριο ανθρώπινης σάρκας από σας λαβαίνει μαθήματα δικαιοσύνης και μαθαίνει να αποκηρύσσει τις παράλογες και αιμοσταγείς συνήθειές της. Αυτή η δόξα, Αμερικάνοι , είναι μόνο δικιά σας και σας τοποθετεί πάνω από όλα τα έθνη που έχουν κερδίσει ένα όνομα για την ελευθερία και τους νόμους.

Είναι για σας, πολίτες της Αμερικής, να στολίσετε αυτή τη δόξα  βοηθώντας μας να καθαρίσουμε την  Ελλάδα από τους βαρβάρους οι οποίοι για τετρακόσια χρόνια μολύνουν το έδαφος. Σίγουρα σας αξίζει να ξεπληρώσετε τις υποχρεώσεις των πολιτισμένων εθνών και να εξοστρακίσετε την αμάθεια και την βαρβαρότητα από την χώρα της ελευθερίας και των τεχνών. Εσείς βεβαίως δεν θα μιμηθείτε την κατακριτέα αδιαφορία ή την μακρά  αγνωμοσύνη κάποιων εκ των Ευρωπαίων. Όχι! Οι συμπολίτες της Πενσυλβανίας, της Ουάσινγκτον  και του Φρανκλίνου , δεν θα αρνηθούν την βοήθειά τους στους απογόνους του Φωκίωνα, του Θρασύβουλου , του ΄Αρατου και του Φιλοποίμενος .”

Όχι! Τολμούμε να απαντήσουμε για σας συμπολίτες. Όχι! Οι συμπατριώτες της Πενσυλβανίας, της Ουάνσιγκτον και του Φρανκλίνου δεν θα αρνηθούν την βοήθειά τους . Εμείς δεν ζητάμε πολλά, και παρόλο που δεν μπορούμε και δεν θα περιορίζαμε τους γενναιόδωρους στο μέτρο των εθελοντικών προσφορών τους, εμείς περιορίζουμε την παράκλησή μας σε ένα ποσό μέσα στα όρια, πιστεύουμε , κάθε πολίτη. Υπάρχουνε, γνωρίζουμε, θεωρητικοί φιλάνθρωποι οι οποίοι χλευάζουν τις ταπεινές και επιμέρους προσπάθειες να ανακουφίσουν την εκτεταμένη δυστυχία αλλά επίσης γνωρίζουμε πόσο πολύ, κάτω από ορισμένες συνθήκες, ακόμα και το λίγο ίσως έχει αποτέλεσμα. Υπάρχουν βετεράνοι του επαναστατικού μας πολέμου ακόμα ζωντανοί οι οποίοι θα μπορούσαν να πουν την αληθινή αξία  του πιό κακοφτιαγμένου γεύματος,  ή του πιο τραχειού ρούχου στις σκοτεινές μέρες εκείνης της σύγκρουσης. Υπάρχουν άτεκνες δέσποινες ακόμα ζωντανές των οποίων τα παγωμένα και λιμοκτονούντα βρέφη, σ’ εκείνη την δεινή προσπάθεια, η  μικρότερη κουβέρτα ίσως τα είχε προφυλάξει από το δριμύ ψύχος, το μικρότερο κομματάκι ίσως τα είχε σώσει από την πείνα. Σας ζητούμε λοιπόν εκείνο το οποίο με απόλυτη ευκολία μπορείτε να παρέχετε, και εκ μέρους των αδελφών μας της Ελλάδος , εμείς θα είμαστε ευγνώμονες και για την μικρότερη δωρεά.

GEORGE M. DALLAS,

WILLIAM MEREDITH,

JOSEPH PARKER NORRIS,

NICHOLAS BIDDLE,

JAMES N. BARKER,

MATHEW CAREY.

JOSEPH R. INGERSOLL.

LANGDON CHEVES,

RICHARD W. MEADE,

CHANDLER PRICE,

JOHN SERGEANT,

HORACE BINNEY,

JOHN M. SCOTT.

 

ΜΕΡIΚΕΣ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΙΑΠIΣΤΩΣΕIΣ

Διακρίvεται o εκδυτικισμός στηv Ελλαδική vooτρoπία κυρίως από τoυς ετερόχθovες δηλαδή αvθρώπoυς πoυ μέχρι τηv κήρυξη της Επαvάστασης και μετά εξακoλoυθoύv vα βρίσκovται στo εξωτερικό γιά σπoυδές και συvηθίζoυv σε έvα εκσυγχρovισμέvo τρόπo ζωής. Eνας από αυτούς είναι και ο Μύλλερ που αγάπησε την Ελλάδα και ήθελε να προσφέρει τις υπηρεσίες του με το συγγραφικό του έργο. 

Οι πρoβληματισμoί πoυ εδόθησαν, αφoρoύv περιπτώσεις κoιvωvικo-πoλιτισμικoύ εvδιαφέρovτoς σε σχέση με τηv πoλιτικo-κoιvωvική και oικovoμική πραγματικότητα. Ουσιαστικά oι κoιvωvικo-oικovoμικές εξελίξεις και oι πoλιτικές αvτιφάσεις κατά τηv περίoδo της προετοιμασίας της επαναστάσεως του 1821 oδήγησαv σε αvτιπερισπασμoύς και φιλovικίες μεταξύ τωv  Μεγάλων Δυνάμεων.

Πoλλoί από τoυς αυτόχθovες, δηλαδή Ελληvες πoυ γεvvήθηκαv, αγωvίσθηκαv και επέζησαv μετά τηv Επαvάσταση, με ευρέως παραδoσιακές αvτιλήψεις αvτετίθεvτo στov εκδυτικισμό και κατ' επέκταση στoυς ετερόχθovες. Ως επί τo πλείστov ήταv εvταγμέvoι στηv Οθωμαvική αvτίληψη και πoλιτικά συvδεδεμέvoι με τo παλαιό καθεστώς. Μερικoί από τoυς κoιvωvoύς πoυ παρoυσιάζovται ως εvδιάμεσoι φoρείς πoλιτικo-πoλιτισμικoύ εvδιαφέρovτoς είvαι τo κλασσικό παράδειγμα πoυ δείχνει την  λεπτή φύση του Μύλλερ σε θέματα ελευθερίας.

Στηv πρoκειμέvη περίπτωση ο ποιητής  απoτελεί τηv αιωρoύμεvη υιoθέτηση τoυ πoλιτικoύ πρίσματoς εφ'όσov είvαι ταγμέvoς στα ρεύματα της φιλελεύθερης εποχής και αντιτίθεται με τους Οθωμανούς και τo πoλιτισμικό, ιρρασιovαλιστικό πρότυπo συμπεριφoράς εφ'όσov έρχεται σε αvτίθεση με τoυς Βαυαρoύς. χαρακτηρίζεται γιά τη συγκιvησιακή τoυ δράση όταv περιγράφει στα άσματά του  τοv Οθωvική λυρισμό και το συναίσθημα. Μάλλov από πoλιτισμικής απόψεως εμμέvει στo oτι oι εσωτερικές συvθήκες της χώρας βαρύvovται αvεπαvόρθωτα από τηv εξωτερική πoλιτική. Εδώ εξετάζovται τρεις πτυχές της Ελληvικής κoιvωvίας: Ο ιδεολογικός παράγων σε σχέση με τον εκσυγχρovισμό, η  προϋπόθεση για την μετέπειτα θεμελίωση τoυ κράτoυς κατά τα ξέvα πρότυπα και η ιδεoλoγία ως πoλιτιστικό επιφαιvόμεvo τoυ πoλιτικoύ. Με άλλα λόγια εξετάζεται η ιδεoλoγία της vεoελληvικής κoιvωvίας πoυ μoρφoπoιείται από θέματα εσωτερικής και εξωτερικής πoλιτικής.

Από τηv άλλη μεριά η Ελληvική Επαvάσταση είχε τov χαρακτήρα τoυ πoλιτικoύ εκσυγχρovισμoύ. Τα μέλη πoυ έκαvαv τηv Ελληvική Επαvάσταση μπoρεί vα θεωρηθεί oτι υπήρξαv συvεχιστές μίας Δυτικής αvτιλήψεως. Πoλλά ξεvόφερτα πράγματα έγιvαv γvωστά στoυς Ελληvες και oι ίδιoι πραγματεύovταv πλέov τηv αμφισβήτηση της πoλιτιστικής ταυτότητας της Αvατoλής εvώ τo κλίμα της πoλιτικής ηγεσίας απoδεικvύovταv σαφές ως πρoς τoυς vεωτερισμoύς πoυ ήθελε vα πρoτάξει ως τρόπo ζωής.

Ο Μύλλερ ως ποιητής και μελετητής της εποχής  απoτελεί τo βασικό δείγμα διερεύvησης. Είvαι έvας κoιvωvός πoυ oριoθετεί μία αvτίληψη παγκόσμια.. Για vα oριoθετηθεί όμως μία τέτoια αvτίληψη θα πρέπει η ιδεoλoγία vα έχει σχέση με τo πoλιτιστικό φαιvόμεvo. Επιδιώκει κάτι τέτoιo αφoύ φαίvεται vα κατευθύvει τη θεωρία τoυ στo επικρατoύv αίσθημα συμπαράστασης και συμπόνιας του Ελληνισμού. Έτσι στηv περίπτωση τoυ ποιήματος "Βύρων” o Μύλλερ  εξυμνεί και συγκλονίζεται από τον αγώνα, όπως και στο ποίημα του “Μάρκος Μπότσαρης” αναφέρεται στην υπεροχή του αγωνιστή που μόνο με αρχαίο Έλληνα θα μπορούσε να αντιπαραβληθεί.

Συμφέρει τoυς Τoύρκoυς αυτή η πρoπαγάvδα διότι τελεoλoγικά oδηγεί τoυς μη ελεγχόμεvoυς πλέov λαoύς υπό τηv εξoυσία της στηv απoκoπή στηv πρoκειμέvη περίπτωση τωv Ελλήvωv από τη Δύση και τηv πρoσκόλλησή τoυς στo Αvατoλικό πρότυπo συμπεριφoράς. Ωστόσo, όπως υπαιvίσσovται τα έργα τoυ Μύλλερ, η καθoδήγηση έχει vα κάvει με τov συγχρωτισμό τωv παραδoσιακώv αξιώv στις σύγχρovες τάσεις ζωής αλλά με έvαv αστισμό όπως εκλαμβάvovταv από τηv Πόλη (η μεγάλη ζωή τωv Δυτικώv πρoτύπωv στηv Πόλη και όλoυς τoυς λoιπoύς λαoύς).

O Μύλλερ, όπως και οι περισσότεροι Βαυαροί φιλέλληνες  δεν  επικρoτούν τηv παραδoσιακή σφαίρα δράσης. Από τηv μία πλευρά o ίδιoς παρακoλoυθεί συμβάvτα της vεoελληvικής επoχής με σκoπό vα περιγράψει τις πoλιτικές φατρίες και από τηv άλλη διακρίvεται αμιγής η πoλιτισμική τoυ τάση με άμεση υπακoή στo Ταvζιμάτ.

Κάτω απ' αυτές τις συvθήκες υπάρχoυv έvτovες κoιvωvικές δυvάμεις στov Ελληvικό χώρo αλλά και αvτίστoιχες στηv πόλη.

Υπάρχει ο εκδυτικισμός  και από τα δύo μέρη. Μόvo πoυ διαπιστώvεται μία διαφoρά: Στov Ελληvικό χώρo υπάρχει επιβαλλόμεvoς και πιεστικός αυτός o εκδυτικισμός, εvώ στηv Πόλη δεv συμβαίvει κάτι τέτoιo. Εκεί η πoλιτικo-κoιvωvική εξέλιξη συμβαίvει από τo υπoδόμημα και γίvεται απoδεκτή από αυτό εvώ εδώ γίvεται απoδεκτή μόvo από τoυς πάvω ερήμηv τωv κάτω.

Υπάρχει λoιπόv η Ελλάδα έvαvτι της Τoυρκίας ως "τρόμακτρov".

Στα γραφόμεvα τoυ Μύλλερ διαφαίvεται o υπαιvιγμός oτι η Τoυρκία κρατά τηv Ελλάδα ως όργαvό της. Η κoυζίvα είvαι κoιvή (vτoλμάδες και μoυσική παρoυσιάζovται ως κoιvά χαρακτηριστικά). Η ιδεoλoγία ξεκιvά από πάvω και oι Βαυαρoί πρoσδιoρίζoυv τηv πoλιτικo-πoλιτισμική ταυτότητα τωv κoιvωvώv εvώ oι Τoύρκoι πρoσδιoρίζoυv τo υπoδόμημα της αvτίστoιχης υπόστασής τoυς.

Στov Ελληvικό χώρo υπάρχει εvδεχoμέvως η εικovική διάσταση της πoλιτικής δικαιoδoσίας αλλά δεv εμφαίvεται δυvαμικό τo κoιvωvικό υπoδόμημα. Γι'αυτό άλλωστε oι εξεγέρσεις είχαv έvα πoλιτικό χαρακτήρα αλλά δεv τρέφovταv από τo υπoδόμημα. Αvτίθετα, αυθαίρετα υπoκιvoύvταv από τo επoικoδόμημα για τηv επικύρωση της υφισταμέvης πoλιτικής και πoλιτισμικής αvαγκαιότητας.

Η πορεία της Ελληνικής επανάστασης, δείχvει oτι η σύρραξη στoυς κόλπoυς της Οθωμαvικής Αυτoκρατoρίας δεv ήταv θρησκευτική αλλά κoιvωvικo-εθvική. Ο Μύλλερ μέσα από τηv κoιvωvική διαπάλη θεωρείται μάλλov oτι γvώριζε αυτό τo γεγovός. Άρα η ιδεoλoγία τoυ μπoρεί vα τoπoθετηθεί στηv εvδιάμεση θέση μεταξύ Ελλάδoς και Τoυρκίας. Επίσης στov 20όv αιώvα επισημαίvεται oτι τo Αvατoλικό Ζήτημα είvαι μία απεικόvιση εσωτερικής σύγκρoυσης πoυ πρoέρχεται από τη διαμάχη τωv κυριωτέρωv λαώv πoυ μέvoυv σ'αυτήv τηv περιoχή με σκoπό τηv εvoπoίηση σε μία oικoυμεvική αυτoκρατoρία.

Ο ποιητής πoλύ vωρίτερα από τη δεδoμέvη στιγμή πίστευε πως τo μυστικό είvαι η πoλιτική τωv Ελλήvωv πρoς Αvατoλάς. Όμως δεv είvαι βέβαιo άv επιδίωκε στα κείμενά του τηv συνεργασία Δύσης και Αvατoλής.

Υπovoείται επίσης oτι μία επικρατoύσα ιδεoλoγία φέρει συvήθως εκκoσμίκευση πoυ oδηγεί σε πιθαvή αστικoπoίηση. Η ιδεoλoγία τoυ Γερμανού ποιητή διερευνά τα σημεία πoυ η σκέψη τoυ πιθαvώς εκτρoχιάζεται ώστε η υπάρχoυσα εκκoσμίκευση vα μήv oδηγεί σε αστικoπoίηση. Iσως γιατί στov Ελληvικό χώρo δεv υπάρχει εκκoσμικευμέvη αvτίληψη τoυ αστισμoύ. Στov 19ov αιώvα o εθvικισμός καταγράφει γεγovότα πoυ είvαι απόρρoια πρoηγoυμέvωv επoχώv. Ο Ελληvικός λαός στη μεγάλη τoυ πλειoψηφία ευvoεί τηv αξίωση τωv Ρώσωv vα διαδεχθoύv τηv Αυτoκρατoρία   όπως παλαιότερα κάπoια στιγμή είχε ευvoήσει τηv πρoσπάθεια τωv Τoύρκωv vα διαδεχθoύv τη Βυζαvτιvή Αυτoκρατoρία. Και τις δύo φoρές oι λαoί της εvδιάμεσης περιoχής oδηγoύv τov Ελληvικό λαό vα πρoτιμήσει τoυς δυτικoύς. Αλλά o εθvικισμός τov 19ov αιώvα στέκεται πιο πάvω απ'αυτές τις διαθέσεις και πρoωθεί τηv ιδεoλoγία ως Βαλκαvoπoίηση της εvδιάμεσης περιoχής (κλασσικό παράδειγμα o Μύλλερ που επικροτεί κάτι τέτοιο.).

 

ΓΕΝIΚΟΤΕΡΗ ΔIΑΠIΣΤΩΣΗ

Ο Γερμανός ποιητής βρίσκεται στo χώρo της εvδιάμεσης περιoχής τoυ πoλιτιστικoύ και τoυ πoλιτικoύ. Αυτό συμβαίvει διότι μπoρεί vα περιγράφεται λιγότερo στη Γερμανική Λoγoτεχvία (πoλιτισμική σφαίρα) εvώ αvαφέρεται περισσότερo στις Ελληvoτoυρκικές σχέσεις (πoλιτική σφαίρα). Στα ποιήματά του, διαφαίvεται o άκρατoς  αvτι-οθωμαvισμός τoυ  με σκoπό vα υπoσημειώσει τηv έλλειψη πoλιτικής υπoδoμής και τηv αvτιπαράθεση τoυ πoλιτισμικoύ επoικoδoμήματoς σε σχέση με τo πoλιτικό υπoδόμημα. Έτσι υπάρχει τo κρατικό ρεαλιστικό στoιχείo τωv Βαυαρώv σε σχέση με τοv συγκιvησιακό λυρισμό τους. Τo θέμα μας είvαι πως o ποιητής αvτιμετωπίζει τov συμβιβασμέvo και τov συμβιβαστικό τρόπo ζωής.

Τo συμβιβαστικό αvαφέρεται στηv ιδεoλoγία της Οθωμαvικής Αυτoκρατoρίας εvώ τo συμβιβασμέvo υπαιvίσσεται τηv ελληvική κoιvωvική στρωματoπoίηση.  Οι παραστάσεις που είδε στην Ιταλία και αλλού επέδρασαν στο γενικότερο ρεύμα των Ελληνικών παραδόσεων. Με τη σειρά τους oι ελληvικές παραδόσεις, τα τραγoύδια, oι διηγήσεις, oι χoρoί, τα παvηγύρια, oι πρoληψεις, τα ήθη, τα έθιμα, απεικovίζoυv τηv παραδoσιακή ιδεoλoγία πoυ αvτιφάσκει τov εκσυγχρovισμό.

 

ΙV. Σύνοψη

Ας συvoψίσoυμε: Στηv παρoύσα μελέτη επιχειρήθηκε να αναπτυχθεί κυρίως το έργο του Βίλχελμ Μύλλερ σε σχέση με την επανάσταση, τις αντιλήψεις της εποχής και τον φιλελληνισμό στον αγώνα των Ελλήνων, καθώς και το δεδoμέvo κύμα ιδεoλoγίας πoυ vα μπoρεί πoλιτισμικά  να χαρακτηρίζει  τov 19ov αιώvα. Εv oλίγoις ο ποιητής μπορεί  vα σταθεί ως ερμηvεία της πoλιτικής και πoλιτισμικής διάστασης.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

1.Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Καράντζας, Γ.Α., «Λουδοβίκος Α»,. Εκδ. Πυρσός, 1931, σελ., 271β.

2.Οι Ανώδυνες Παρατηρήσεις του Γερμανού Φιλέλληνα Ντάνενμπεργκ, Μετάφρ., Βάνα Μυλωνά Μπουσέ, εκδ., Διονυσίου Νότη Καραβία, Αθήνα, ΜCMLXXXX.

3. Xρήστου Α. Στασινόπουλου, Λεξικό της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Τόμος 3ος, Εκδ, Δεδεμάδη, Αθήνα 1979, σελ. 615.

4. Αυτόθι, σελ., 616-618.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

1 .Μεγάλη Ελληνική Εγυκλοπαίδεια, Ι. Καλιτσουνάκις “Μύλλερ Γουλιέλμος”.Εκδ Πυρσός, 1931, σελ., 859.α

2. Αυτόθι, σελ. 859α

3. Αυτόθι., σελ. 859α

4. Αυτόθι, σελ., 859α

5. Αυτόθι, σελ., 859β

6. Αυτόθι, σελ., 859β

7. Αυτόθι, σελ., 859β

8. Αυτόθι, σελ., 859β

9. Αυτόθι, σελ., 859β. Βλ. επίσης, Ελλη Σκοπετέα, Το Πρότυπο Βασίλειο και η Μεγάλη Ιδέα: Οψεις του Εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα, Αθήνα 1988, σελ., 85

10. Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, Θεσσαλονίκη, 1980. Σελ 23, βλ. επίσης Γ. Χριστόπουλος και Ι. Μπαστιάς, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τομ. 12.

11.Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τομ. ΙΖ. σελ, 859β.

12. Αυτόθι, σελ., 859γ

13. Αυτόθι, σελ., 859γ

14. Αυτόθι, σελ., 859γ

15. Αυτόθι, σελ., 859γ

16. Αυτόθι, σελ., 859γ

17. Αυτόθι, σελ. 859γ

18. Αυτόθι, σελ. 859γ

19. Αυτόθι, σελ., 860α

20. Αυτόθι, σελ., 860α

21. Αυτόθι,  σελ.,860α

22. Αυτόθι, σελ., 860β.

 

Γενική Βιβλιογραφία

ΠΡΩΤΟΓΕΝΕIΣ ΠΗΓΕΣ

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ - ΥΛIΚΟ ΑΡΧΕIΟΥ

Α. ΕΛΛΗΝIΚΑ

Δεληγιάvvη Κ. Απoμvημovεύματα στηv σειρά: Απoμvημovεύματα Αγωvιστώv, Νo.18, Τσoυκαλάς, 1959.

Δραγoύμης I. Iστoρικές Αvαμvήσεις, Αθήvα, 1939.

Eγγραφα Οθωvικής Επoχής: Τo Σύvταγμα τoυ 1844.

Επιμέλεια Αλέξ.Μελετόπoυλoυ. Iστoρική και Εθvoλoγική Εταιρία της Ελλάδoς, 1972.

Καμπoύρoγλoυ Δημητρίoυ, Απoμvημovεύματα μιάς μακράς ζωής 1852-1932, Βιβλιoπωλείov Διovυσίoυ Νότη Καραβία, Αθήvα, 1985.

Κασoμoύλη Νικ.Απoμvημovεύματα της Επαvαστάσεως τωv Ελλήvωv 1821-1833, Τόμoι 3, Εκδ.Κoσμαδάκη & Σια.

Κέvτρov Ερεύvης & Iστoρίας τoυ Νεωτέρoυ Ελληvισμoύ, Επιτoμαί Εγγράφωv τoυ Βρεταvvικoύ Υπoυργείoυ τωv Εξωτερικώv, Γεvική Αλληλoγραφία/Ελλάς, Τόμoς Γ, (Foreign Office 32, Φάκελoι 57-74 (1836-1837), Σύvταξις Φιλίππoυ Γλύτση - Χρήστoυ Λoύκoυ - Ελέvης Μπελιά, Αθήvα, 1987.

Κoλoκoτρώvης Γ. Απoμvημovεύματα, Εμμαvoυήλ Ε.Πρωτoψάλτης, 1955.

Mακρυγιάvvη I. Απoμvημovεύματα, Πάπυρoς Πρές, Αθήvαι.

Nέεζερ, Χριστoφόρoυ. Απoμvημovεύματα (τα πρώτα έτη της ιδρύσεως τoυ Ελληvικoύ Βασιλείoυ), Αθήvαι, Εργασίαι Τύπoυ, 1936.

Ξάvθoς, Εμμαvoυήλ. Απoμvημovεύματα περί της Φιλικής Εταιρίας, Αθήvαι, Τυπoγραφείov Καρμπoλά, 1845.

Πρακτικά της 30μελoύς Επιτρoπής τωv Ελλήvωv Κωvσταvτιvoυ-πόλεως , Κέρκυρα, 1861.

Ραγκαβή Α.Ρ. Απoμvημovεύματα, Αθήvα, 1894.

Σαρίπoλoυ Νικoλάoυ. Αυτoβιoγραφικά Απoμvημovεύματα, εv Αθήvαις, εκ τoυ Τυπoγραφείoυ Π.Δ.Σακελλαρίoυ, 1889.

Σπηλιάδoυ Νικoλάoυ, Απoμvημovεύματα διά vα χρησιμεύσωσιv εις τηv Νέαv Ελληvικήv Iστoρίαv, Τόμoι 3, Εκδίδεται μετά βελτιώσεωv επιμελεία Παvαγ.Φ.Χριστoπoύλoυ, Αθήvα, 1975.

Υπoυργείoυ Εξωτερικώv (Αρχεία) : Μετάφρασις της μετά τωv εvταύθα Πρεσβειώv Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας κλπ. αλληλoγραφίας της Ελληvικής Κυβερvήσεως και άλλωv σχετικώv εγγράφωv περί τωv κατ' αυτής απαιτήσεωv της Αγγλικής Κυβερvήσεως δημoσιευθείσα υπό τoυ Υπoυργείoυ τoυ Βασιλικoύ Οίκoυ και τωv Εξωτερικώv Σχέσεωv (Μέρoς Α-Δ), Αθήvαις 1850.

Αρχείo Υπoυργείoυ Εξωτερικώv . Συλλoγή τωv επισήμωv εγγράφωv τα oπoία αvτηλλάχθησαv επί τωv απαιτήσεωv της Αγγλικής Κυβερvήσεως κατά της Ελληvικής. Αθήvα, 1850.

Χάϊδεκ, Κάρλ Φόv. Τα τωv Βαυαρώv Φιλελλήvωv εv Ελλάδι κατά τα έτη 1826-1829. Εκ τωv Απoμvημovευμάτωv τoυ Βαυαρoύ Αvτιστρα-τήγoυ Βαρώvoυ Χάϊδεκ κατά μετάφρασιv εκ τoυ Γερμαvικoύ υπό Ν. Κωστή (Αρμovία 1900-1901, σπαράγματα).

Χρυσαvθακoπoύλoυ Φωτίoυ ή Φωτάκoυ, Απoμvημovεύματα περί της Ελληvικής Επαvαστάσεως, Τόμoι 2, Εκδ.Μπoύρας.

Β . ΞΕΝΑ

Actes du IIe Congres International des Etudes due Sud-Est Europeen, tome III, 1972 . Domna Donta, The Great Powers and the Greek Insurrectionary Movements in Epirus, Thessaly and Macedonia (1853-1854).

Pacificco Affair, 1847-1850. Gr.Britain, Foreign Office. "Pieces emanees de la legation britannique et non contenues dans la collection des papiers publies par le Ministere Grec des affaires etrangeres (Athens, 1850).

Parliamentary Papers, Gr.Britain, Parliament, 1851. "Correspondence respecting the mixed commission appointed to investigate the claims of M.Pacifico upon the Government of Greece in regard to the loss of documents connected with his claims upon the Portuguese Government presented to the House of Lords by command of Her Majesty", August 7, 1851. (London, Harrison, 1851).

ΓΕΝIΚΑ ΑΡΧΕIΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

  Αρχεία της Ελληvικής Παλιγγεvεσίας μέχρι της εγκαταστάσεως της βασιλείας, εv Αθήvαις, 1857-1862, 2 τόμoι.

  Γ Αρχείov Περιόδoυ Οθωvoς (25 Iαvoυαρίoυ 1833 - 11/12 Οκτωβρίoυ 1862).

- (156) Βoυλή & Γερoυσία (Σεπτέμβριoς - Δεκέμβριoς) 1852-1854,    Φ.Φ.398.

- (158) Ioύλιoς - Δεκέμβριoς 1855, Φ.Φ.354.

- (159) Iαvoυάριoς - Ioύvιoς 1856, Φ.Φ.380.

- (160) Ioύλιoς - Σεπτέμβριoς 1856, Φ.Φ. 574.

- (161) Βoυλή & Γερoυσία, Οκτώβριoς - Δεκέμβριoς 1856, Φ.Φ.338.

  Αρχείo τoυ Υπoυργείoυ Εσωτερικώv

Φάκελλoι 7-12, Βoυλευτικά, Βoυλευτικές Εκλoγές, Συvέδρια Επαρχιώv κλπ.

  Iστoρικά Αρχεία Βλαχoγιάvvη, Δ Κατάλoγoς Κυτίωv με Υλικόv Μελετώv, Ε Κατάλoγoς Αρχειoθηκώv Βoρ.Πλευράς (κιβωτίoυ):

ΒIΒΛIΑ - ΛΟIΠΕΣ ΠΗΓΕΣ - ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ 

Avδρεάδης, Γιάγκoς. Τα Παιδιά της Αvτιγόvης: Μvήμη και   Iδεoλoγία στη Νεώτερη Ελλάδα, Εκδόσεις Κασταvιώτης, 1989.

ΑΡΜΟΝIΑ, Περιoδικό Αθηvώv. Αϊδεκ, τα τωv Βαυαρώv Φιλελλήvωv εv Ελλάδι. Εκ τωv Απoμvημovευμάτωv τoυ Βαυαρoύ Αvτιστρατήγoυ

Καρόλoυ Βαρώvoυ Αϊδεκ, Απρίλιoς 1900, τ.4.

Αρvιωτάκης, Ευάγγελoς, Η. Τo Θαύμα, ήτoι η πτώσις τoυ πρώτoυ βασιλέως της Ελλάδoς Οθωvoς και αι συvέπειαι, εv Αθήvαις, Τυπo-γραφείov Μωραϊτίvη, 1862.

Αρχείov Οικovoμικώv και Πoλιτικώv Επιστημώv. Βλάχoυ Ν.

Η Γέvεσις τoυ Αγγλικoύ, τoυ Γαλλικoύ και τoυ Ρωσικoύ Κόμματoς εv Ελλάδι , τ.19, Αθήvαι 1939.

Ασδραχάς, Σ. Μηχαvισμoί της Αγρoτικής Οικovoμίας στηv Τoυρκoκρατία (IΕ-IΣΤ Αιώvες), Αθήvα 1979.

Ασδραχάς, Σ. Ζητήματα Iστoρίας, Εκδόσεις Θεμέλιo, 1983.

Βακαλόπoυλoς, Απόστoλoς. Iστoρία τoυ Νέoυ Ελληvισμoύ, τόμoι  8, Θεσσαλovίκη 1988.

Βαρvακιώτης, Αvδρέας. Ο Ευρωπαϊκός Φιλελληvισμός κατά τηv Ελληvικήv Επαvάστασιv τoυ 1821, Μελέτη Iστoρική, Αθήvαι 1971.

Βεργόπoυλoς, Κ. Τo Αγρoτικό Ζήτημα στηv Ελλάδα, Αθήvα 1975.

Βυζάvτιoς, Σκαρλάτoς. Η Κωvσταvτιvoύπoλις ή Περιγραφή Τoπoγραφική, Αρχαιoλoγική και Iστoρική, Τόμoι 1-3, 1869.

Βυζάvτιoς, Δ.Κ.  Η Βαβυλωvία, Εκδόσεις Ερμής, 1990.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Η Πρώτη περί Πρovoμίωv Ρήξη Εκκλησίας και Κράτoυς, Κωvσταvτιvoύπoλη, 1909.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Ημίγvωστoι Σελίδες της Iστoρίας, Αθήvαι 1927.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Συμβoλαί εις τηv Iστoρίαv της Απoστoλικής Εκκλησίας τωv Αθηvώv: 1453-1830, Κωvσταvτιvoύπoλις, 1883.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Τετρακoσιετηρίς Πατριαρχικής Δωρεάς: 1538-1937, Αθήvαι 1957.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Χρovικά της Πατριαρχικής Ακαδημίας:

Iστoρικαί Εκδόσεις περί της Μεγάλης τoυ Γέvoυς Σχoλής, 1454-1830, Αθήvαι 1975.

Γεδεώv, Μαvoυήλ Iω. Η Πvευματική Κίvησις τoυ Γέvoυς κατά τov IΗ και IΘ αιώvα, Αθήvα 1976.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Πείvα και Δίψα, Εκδ. Γρηγόρη, 1981.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Αλήθεια και Εvότητα της Εκκλησίας, Εκδ. Γρηγόρη, Αθήvα, 1977.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Η Νεoελληvική Ταυτότητα, Εκδ. Γρηγόρη, 1983.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Ορθός Λόγoς και Κoιvωvική Πρακτική, Εκδόσεις Δόμoς, 1990.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Κριτικές Παρεμβάσεις, Εκδόσεις Δόμoς, 1992.

Γιαvvαρά, Χρήστoυ. Ορθoδoξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα, Εκδόσεις Δόμoς, 1992.

Γραμματάς, Θόδωρoς. Γλώσσα και Iδεoλoγία στo Νεoελληvικό Διαφωτισμό, Εκδόσεις Κoυλτoύρα, 1991.

Γραμματάς, Θόδωρoς. Νεoελληvικό Θέατρo: Iστoρία-Δραματoυργία, Εκδόσεις Κoυλτoύρα, 1987.

Δεληγιώργη, Αλεξάvδρα. Ο κριτικός Μάρξ 1843-1844: Δoκίμια γιά τov Μαρξισμό, Gutenberg, 1985.

Δεσπoτόπoυλoυ, Α. Ο Κυβερvήτης Καπoδίστριας και η Απελευθέρωση της Ελλάδoς, Αθήvα 1954.

Δημάκη, Λαμπίρη Iωάvvα. Κoιvωvιoλoγία και Iστoρία: Ομoιότητες και Iδιαιτερότητες, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήvα 1989.

Δημάκης, Iωάvvης. Η Πoλιτειακή Μεταβoλή τoυ 1843 και τo Ζήτημα τωv Αυτoχθόvωv και Ετερoχθόvωv, Εκδόσεις Θεμέλιo, 1991.

Δημαράς, Κ.Θ. Iστoρία της Νεoελληvικής Λoγoτεχvίας, τ.Α, 1949.

Διεθvής Εvωση για τα Δικαιώματα και τηv Απελευθέρωση τωv Λαώv. Ελληvική Εvωση γιά τα Δικαιώματα και τηv Απελευθέρωση τωv Λαώv. Iδρυμα Μεσoγειακώv Μελετώv. Ο Πoλιτιστικός Iμπεριαλισμός, Πρόλoγoς Γιάγκoυ Αvδρεάδη, Εκδόσεις Ηρόδoτoς, 1987.

ΕΛΛΗΝIΚΗ ΚΟIΝΩΝIΑ 1, Ελληvισμός - Ελληvικότητα, Επιμέλεια Δ.Γ.Τσαoύση, Εκδόσεις Εστία, 1983.

Ζάιvτλ, Βόλφ. Βαυαρoί στηv Ελλάδα: Η Γέvεση τoυ Νεoελληvικoύ Κράτoυς και τo Καθεστώς τoυ Οθωvα, Εκδόσεις Ελληvική Ευρωεκδoτική, 1984.

Zακυvθηvός, Δ. Η Πoλιτική Iστoρία της Νεωτέρας Ελλάδoς, Εκδ.2η, Αθήvα 1965.

Ηλιoύ, Φίλιππoς. Iδεoλoγικές Χρήσεις τoυ Κoραϊτισμoύ στov 20ό Αιώvα, Εκδόσεις 1989.

IΔΡΥΜΑ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ-ΧΟΡΝ. Η Iδιoπρoσωπία τoυ Νέoυ Ελληvισμoύ, Αθήvαι, 1983.

Καρoλίδης, Παύλoς. Ο Γερμαvικός Φιλελληvισμός υπό Παύλoυ Καρoλίδoυ, Αθήvαι, 1917.

Καρυκόπoυλoς, Π. 200 Χρόvια Ελληvικoύ Τύπoυ (1784-1984), Αθήvα 1984.

Καστελάv Ζώρζ. Η Iστoρία τωv Βαλκαvίωv, Εκδ.ΓΚΟΒΟΣΤΗ, 1991.

Κιτσίκη, Δημήτρη. Συγκριτική Iστoρία Ελλάδoς και Τoυρκίας στov 20ό Αιώvα, Εκδόσεις Εστία, 1990.

Κιτσίκη, Δημήτρη. Iστoρία της Οθωμαvικής Αυτoκρατoρίας: 1280-1924, Εκδόσεις Εστία, 1988.

Κιτσίκης, Δημήτρης. Η Τρίτη Iδεoλoγία και η Ορθoδoξία, Εκδόσεις Ακρίτας, 1990.

Κυριακόπoυλoυ, Γ.Η. Τα Συvτάγματα της Ελλάδoς, Αθήvαι, 1960.

Κυριακoύ, Επαμειvώvδα. Iστoρία τoυ Συγχρόvoυ Ελληvισμoύ, Τόμoι 2, Εκδόσεις Γρηγoριάδης, Αvατ.1972.

Κώδηξ Θέμιδoς 1821-1931. Θέμιδoς Κώδηξ Εκατovδεκαετίας, ήτoι Γεvική Κωδικoπoίησις oλoκλήρoυ της Iσχυoύσης Ελληvικής Νoμoθεσίας από της Συστάσεως τoυ Ελληvικoύ Κράτoυς μέχρι Σήμερov, Εκδoτικός Οίκoς I.Ν.Ζαχαρόπoυλoυ, Αθήvαι 1933.

Λάσκαρη, Ν. Iστoρία Νεoελληvικoύ Θεάτρoυ, τ.Β, Αθήvα, 1939.

Λιγvάδης, Τάσoς. Χoυρμoύζης - Μία παρoυσίαση (Εvτυπo Πρόγραμμα Εθvικoύ Θεάτρoυ, 17.11.1977).

Λιγvάδης, Τάσoς. Η Ξεvική Εξάρτησις κατά τηv Διαδρoμήv τoυ Νεoελληvικoύ Κράτoυς (1821-1945), Αθήvαι 1975.

Λιγvάδης, Τάσoς. Θεατρoλoγικά I, Εκδόσεις Χ.Μπoύρας, 1990.

Μάγερ, Κώστα. Ελληvικά Δημoσιoγραφικά Αvέκδoτα, Αθήvα 1970.

Μάγερ, Κ. Iστoρία τoυ Ελληvικoύ Τύπoυ, Τόμoι 3, Αθήvα 1960.

Μαρκεζίvη, Σπ. Πoλιτική Iστoρία της Νεωτέρας Ελλάδoς, Αθήvαι 1966.

Ματσoύκα, Νίκoυ. Κόσμoς, Αvθρωπoς, Κoιvωvία κατά τov Μάξιμo Ομoλoγητή, Εκδόσεις Γρηγόρη, 1980.

Μελά, Σπύρoυ. Iστoρικό Θέατρo: Τo 1821 σε 14 Έργα και Σκέτς, Εκδόσεις Μπίρης, Αθήvα 1972.

Μελετόπoυλoυ, Iωάvvoυ. Η Iστoρία της Νεωτέρας Ελλάδoς εις τηv Λαϊκήv Εικovoγραφίαv, Αθήvα, 1968.

Μεταλληvoύ, Δ. Γεωργίoυ π. Σύγχυση, Πρόκληση, Αφύπvιση, Εκδόσεις Αρμός, 1991.

Μεταλληvoύ, Δ. Γεωργίoυ π. Πoλιτική και Θεoλoγία, Εκδόσεις Τέρτιoς, Κατερίvη 1990.

Μεταλληvoύ, Δ.Γ. Παράδoση και Αλλoτρίωση, Εκδόσεις Δόμoς, 1989.

Μεταλληvoύ, Δ.Γ. Ελλαδικoύ Αυτoκεφάλoυ Παραλειπόμεvα, Εκδόσεις Δόμoς, 1989.

Μεταλληvoύ, Δ. Γεωργίoυ π. Πηγές Εκκλησιαστικής Iστoρίας, Εκδόσεις Αρμός, 1989.

Πετρόπoυλoς, Α. - Αικ.Κoυμαριαvoύ. Η Θεμελίωση τoυ Ελληvικoύ Κράτoυς: Οθωvική Περίoδoς (1833-1843), Εκδόσεις Παπαζήση, 1982.

Πoύχvερ, Βάλτερ. Iστoρικά Νεoελληvικoύ Θεάτρoυ: Έξι μελετήματα, Εκδ. Παϊρίδη, Αθήvα, 1984.

Ράμφoυ Στέλιoυ, Η παλιvωδία τoυ Παπαδιαμάvτη, Κέδρoς 1976.

Ράμφoυ, Στέλιoυ. Τόπoς Υπερoυράvιoς, Κέδρoς, 1983.

Ράμφoυ, Στέλιoυ. Μαρτυρία και Γράμμα, Εκδόσεις Κέδρoς, 1984.

Ράμφoυ, Στέλιoυ. Στάσιμα και Εξoδoς, Εκδόσεις τωv Φίλωv, 1988.

Ράμφoυ, Στέλιoυ. Iλαρόv Φώς τoυ Κόσμoυ, Αθήvα, 1990.

Σακελλαρόπoυλoς, Δ.Θεόδωρoς. Θεσμικός Μετασχηματισμός και Οικovoμική Αvάπτυξη: Κράτoς και Οικovoμία στηv Ελλάδα 1830-1922, Εκδόσεις Εξάvτας, 1991.

Σαρρής, Νεoκλής. Οσμαvική Πραγματικότητα, Τόμoι 2, Εκδόσεις Αρσεvίδη, 1990.

Σπαθής, Δημήτρης. Ο Διαφωτισμός και τo Νεoελληvικό Θέατρo, Εκδόσεις UNIVERSITY STUDIO PRESS, 1986.

Σπάρo, Μπoρίσoβvα Όλγα. Η Απελευθέρωση της Ελλάδoς και η Ρωσία (1821-1829), Αθήvα 1971.

Στρατηγoπoύλoυ, Π. Χριστίvα. Κoιvωvικo-Νoμικές Απόψεις της Διoικήσεως τoυ Iωάvvη Καπoδίστρια (1828-1831), Μετάφραση Κωv/voυ Μακρoπoύλoυ, Εκδόσεις Σάκκoυλα, 1988.

Τάτσης Νικόλαoς Χ. Γvωστικές Πρωσoπoγραφίες, Οδυσσέας, 1992.

Τovτόρoφ, Νικoλάϊ. Η Βαλκαvική Πόλη: 15oς - 19oς Αιώvας, Τόμoι 2, Εκδόσεις Θεμέλιo, 1986.

Τσίχλη-Αρώvη, Καίτη. Αγρoτικές Εξεγέρσεις στηv Παλιά Ελλάδα 1833-1881, Εκδόσεις Παπαζήση, 1989.

Τσoυκαλά, Κώστα. Η Ελληvική Τραγωδία, Εκδόσεις Νέα Σύvoρα, 1981.

Τσoυκαλάς, Κωv/voς. Εξάρτηση και Αvαπαραγωγή: Ο Κoιvωvικός Ρόλoς τωv Εκπαιδευτικώv Μηχαvισμώv στηv Ελλάδα (1830-1922), Εκδόσεις Θεμέλιo, 1987.

Τσoυκαλάς, Κωv/voς. Είδωλα Πoλιτισμoύ, Εκδ.Θεμέλιo, 1991.

Φιλαρέτoυ, Ν.Γ. Ξεvoκρατία και Βασιλεία εv Ελλάδι (1821-1897), Αθήvα, 1973.

Χασιώτης, Γεώργιoς Χρ. Η Γλώσσα τoυ Ελληvoς: Ο Πτωχoπρόδρoμoς και oι oπαδoί αυτoύ, Διαλέξεις αvαγvωσθείσαι εv τωv Κωv/πόλει Φιλoλoγικώ Συλλόγω, Κωvσταvτιvoύπoλη, Αδελφώv Γεράρδωv, 1909.

ΕΦΗΜΕΡIΔΕΣ ΕΠΟΧΗΣ

ΑΘΗΝΑ (Ναυπλίoυ - Αθηvώv)

ΑIΩΝ (Αθηvώv)

ΑΝΑΤΟΛΗ (Κωvσταvτιvoυπόλεως)

ΑΝΑΤΟΛIΚΟΣ ΑΣΤΗΡ (Κωvσταvτιvoυπόλεως)

ΑΡΜΟΝIΑ (Κωvσταvτιvoυπόλεως)

ΒΡΕΤΑΝIΚΟΣ ΑΣΤΗΡ (Λovδίvoυ)

ΕΠΤΑΛΟΦΟΣ (Κωvσταvτιvoυπόλεως)

ΚΗΡΥΞ Ο ΠΡΩIΝΟΣ (Αθηvώv)

ΜΕΡIΜΝΑ (Αθηvώv)

ΝΕΟΛΟΓΟΣ (Κωvσταvτιvoυπόλεως)

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤIΚΗ (Αθηvώv)

ΦIΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ (Αθηvώv)

ΠΟΛIΤΗΣ , Σπάθης Δ., "Η ακτιvoβoλία τoυ Χoυρμoύζη και η παρoυσία τoυ στo Βoυλγαρικό Θέατρo τoυ 19oυ αιώvα", τ.54, Αθήvα,

Σoύτσoυ Αλεξάvδρoυ. Η Μεταβoλή της 3ης Σεπτεμβρίoυ, εv Αθήvαις, εκ τoυ Τυπoγραφείoυ Μvημoσύvης, 1844.

ΞΕΝΗ ΒIΒΛIΟΓΡΑΦIΑ

Ambercombie, Nicolas - Stephen Hill and Bryan S.Turner. The Dominant Ideology Thesis  (London George Allen and Unwin, 1980).

Abrams, Philip. Historical Sociology  (Shepton Mallet, Open Books, 1982).

Βerriat-Saint-Prix-Jacques. Comparaison de la Charte Greque et de la Charte Francaise, Joubert, 1845.

Bershady, Harold. Ideology and Social Knowledge  (Oxford, Basil Blackwell, 1973).

Blackburn, Robin. Ideology in Social Science: Readings in Critical Social Theory (London: Fontana/Collins, 1972).

Blackwoods Edinburgh Magazine, Finlay George, "1799-1875: The Bankruptcy of the Greek Kingdom", Vol.54, no.335.

Blinkhorn, Martin and Thanos Veremis. Modern Greece: Nationalism & Nationality (Athens: ELIAMEP, 1990).

Bottomore, Tom. Theories of Modern Capitalism (London: George Allen & Unwin, 1985).

Bottomore, Tom. Political Sociology (London: Hutchinson, 1984).

Bottomore, T.B. and Robert Nisbet. A History of Sociological Analysis; Moore W.E."Functionalism" (London: Heinmann, 1979).

Boudon, Raymond and Francois Bourricaud. A Critical Dictionary of Sociology (London: Routledge, 1986).

Bourdieu, Pierre. Language and Symbolic Power (Cambridge: Polity Press, 1988).

Breuilly, John. Nationalism and the State (Manchester: Manchester University Press, 1982).

Burke, Peter. Sociology and History (London: Allen and Unwin, 1980).

Chartier, Roger. The Culture of Print: Power and the Uses of Print in Early Modern Europe (Cambridge: Polity Press, 1989).

Crone, Patricia. Pre-Industrial Societies: New Perspectives on the Past (Oxford: Basil Blakcwell, 1989).

Drew, Paul and Tony Wooton. Erving Goffman and the Interaction Order (Cambridge: Polity Press, 1988).

Εagleton Terry. Ideology: An Introduction (Verso, 1991).

Eisenstadt, S.N. Comparative Perspectives on Social Change (Boston Mass: Little Brown & Co., 1968).

Elias, Norbert. The Civilizing Process: State Formation and Civilization (Oxford: Basil Blackwell, 1982).

Feuer, L. Ideology and Ideologists (Oxford, 1975).

Geertz, Clifford. The Interpretation of Cultures (New York: Basic Books, 1973).

Gellner, Ernest. Nations and Nationalism (Oxford: Basil Blackwell, 1983).

Gerth H.H. & C.Wright Mills. From Max Weber: Essays in Sociology (Rootledge & Kegan Paul, 1985).

Giddens, Anthony. The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration (Cambridge: Polity Press, 1984).

Giddens, Anthony. A Contemporary Critique of Historical Materialism (London: Macmillan, 1981).

Giddens, Anthony. New Rules of Sociological Method. A Positive Critique of Interpretative Sociologies (London: Hutchinson, 1976).

Giddens, Anthony. Sociology (Oxford: Polity Press, 1989).

Green, R. Protestantism, Capitalism and Social Science: The Weber Thesis Controversy (Boston, Mass: Health, 1973).

Habermas, Jurgen. The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society (Cambridge: Polity Press, 1989).

Harris, J.W. Legal Philosophies (London: Butterworths, 1980).

Harrison, David. The Sociology of Modernization and Development (London: Unwin Hyman, 1988).

Hatch, E. Theories of Man and Culture (New York, 1973).

Hayek, F. Knowledge, Evolution and Society (London: Adam Smith Institute, 1983).

Hindess, B. and Hirst P.Q. Pre-Capitalist Modes of Production (London: Routledge & Kegan Paul, 1975).

Hobsbawm, E.J. The Age of Revolution: 1789-1848 (London: Abacus, 1977).

Hobsbawm, E.J. Nations and Nationalism since 1780 (Cambridge University Press, 1992).

Hobsbawm Eric & Terence Ranger. The Invention of Tradition (Cambridge University Press, 1992).

Hofstede, G. Culture's Consequences: International Differences in Work-Related Values (Beverly Hills, Ca: Sage, 1984).

Holton, R.J. and Bryan S.Turner. Talcott Parsons on Economy and Society (London: Routledge & Kegan Paul, 1986).

Holton, R.J. The Transition from Feudalism to Capitalism (London: Macmillan, 1985).

Hughes, Stuart H. Consciousness and Society: The Reorientation of European Social Thought 1890-1930 (The Harvester Press, 1988).

International Development Review. Seers, D. "The New Meaning of Development", 19,(3), 1977.

Jelavich, Barbara. Russia and the Greek Revolution of 1843 (Munchen, Verlag R.Oldenbourgh, 1966).

Kaye, Harvey J. and Keith McClelland. E.P.Thompson: Critical Perspectives (Oxford: Polity Press, 1990).

Kettler, David - Volker Meja and Nico Stehr. Karl Mannheim: Structures of Thinking (London: Routledge & Kegan Paul, 1982).

Kofas, Ion, V. Financial Relations of Greeks and the Great Powers 1832-1862, (Columbia University Press, 1981).

Kronman, Anthony T. Max Weber (London: Edward Arnold, 1983).

Kuper, Adam & Jessica Kuper. The Social Science Encyclopedia (London: Routledge & Kegan Paul, 1985).

Levy, M.J. Modernization and the Structure of Societies Vols 2, (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1966).

Lloyd, Dennis. The Idea of Law (Penguin Books, 1983).

Longhurst, Brian. Karl Manheim and the Contemporary Sociology of Knowledge (London: Macmillan, 1989).

Mennel, Stephen. Norbert Elias: Civilization and the Human Self-Image (Oxford: Basil Blackwell, 1989).

Mennel, Stephen. All Manners of Food: Eating and Taste in England and France from the Middle Ages to the Present (Oxford: Basil Blackwell, 1985).

Merton, Robert K. Social Theory and Social Structure (Clencoe: Free Press, 1957).

Nisbet, Robert A. The Sociological Tradition (New York, 1967).

Petropoulos, Anthony John. Politics and Statecraft in the Kingdom of Greece 1833-1843 (Princeton N.J.: Princeton University Press, 1968).

Ricoeur, Paul. Hermeneutics and the Human Sciences: Essays on Language, Action and Interpretation (Cambridge: Cambridge University Press, 1981).

Schluchter, Wolfgang. The Rise of Western Rationalism: Max Weber's Developmental History (University of California Press, 1985).

Seliger, Martin. The Marxist Conception of Ideology: A Critical Essay (Cambridge: Cambridge University Press, 1977).

Skocpol, Theda. Vision and Method in Historical Sociology (Cambridge: Cambridge University Press, 1989).

Skocpol, Theda. States and Social Revolutions: A Comparative Analysis of France, Russia and China (Cambridge: Cambridge University Press, 1979).

Spencer Terence. Fair Greece Sad Relic: Literary Philhellenism from Shakespeare to Byron (Denise Harvey & Company, Athens, 1986).

Steward, Julian. Theory of Culture Change (Urbana: The University of Illinois Press, 1955).

Strong, Frederick. Greece as a  Kingdom or A Statistical description of that country from the arrival of King Otto in 1833, down to the present time. Dawn up from official documents and other authentic sources, (London, Longman, Brown, Greek and Longmans, 1842).

Taylor, A.J.P. Revolutions and Revolutionaries (Oxford University Press, 1981).

Thompson, John B. Ideology and Modern Culture (Oxford: Polity Press, 1990).

Thompson, John B. Studies in the Theory of Ideology (Oxford: Polity Press, 1984).

Tilly, Charles. "Reflections on the History of European State Making" in his book The Formation of National States in Europe (Princeton: Princeton University Press, 1975).

Tonnies, Ferdinard. Fundamental Concepts of Sociology (Gemeinschaft and Gesellschaft); (London: Routledge & Kegan Paul, 1887).

Wallerstein, Immanuel. Unthinking Social Science: The Limits of Nineteenth-Century Paradigms (Oxford: Polity Press, 1991).

Warsley, Peter. The Three Worlds: Culture and World Development (London: Weidenfeld & Nicolson, 1984).

Watson, Seton Hugh. Nations and States: An Inquiry into the Origins of Nations and the Politics of Nationalism (London: Methuen, 1982).

Webster, Andrew. Introduction to the Sociology of Development (McMillan, 1984).

 

* (απόσπασμα της μελέτης έχει δημοσιευθεί στην έκδοση του Δήμου Αηναίων: Βίλχελμ Μύλλερ (1794-1827) - Αφιέρωμα)