ΕΡΕΥΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ ΣΑΛΑΜΙΝΟΣ

ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1996

Ο μελαμβαφής σκύφος με το όνομα του Ευριπίδη

Ανάμεσα στα τρία αποσπασματικώς σωζόμενα ενεπίγραφα αγγεία από το Χώρο (Θάλαμο) IV Γ-Δ του σπηλαίου, ένας λεπτός μελαμβαφής σκύφος (light-walled cup-skyphos) με το όνομα του Ευριπίδη, χαραγμένο ανάστροφα στην εξωτερική επιφάνεια του αγγείου, αποτελεί εύρημα μοναδικής αξίας, με προεκτάσεις στην ιστορία της πνευματικής ζωής του 5ου αι. π.Χ. Η επιγραφική αυτή μαρτυρία προσφέρει την οριστική απόδειξη για την ταύτιση του σπηλαίου στα Περιστέρια με το περίφημο σπήλαιο-ησυχαστήριο του Ευριπίδη (485/480 - 406 π.Χ.) στη Σαλαμίνα όπου αποσυρόταν και έγραφε τις τραγωδίες του.

Όπως είχαμε υποστηρίξει από την έναρξη της ανασκαφής το 1994, το συγκεκριμένο σπήλαιο, όσον αφορά στη θέση, τη μορφή και την ατμόσφαιρά του, ανταποκρίνεται όσο κανένα άλλο από τα γνωστά στη νήσο (“Σπηλιά του Γκιαούρη”, “Σπηλιά της Φώκιας”) προς τις υπάρχουσες περιγραφές της σπηλιάς του Ευριπίδη, όπως αυτές διασώζονται σε κείμενα τεσσάρων αρχαίων συγγραφέων: του Φιλοχόρου, του Σατύρου, του Ανωνύμου Συντάκτη του “Γένους Ευριπίδου”, και του Ρωμαίου Aulus Gellius, επισκέπτη της σπηλιάς κατά τον 2ο αι. μ.Χ. (“σπήλαιον αναπνοήν έχον εις την θάλασσαν” και “Spelunca taetra et horrida” - “σπηλιά δυσάρεστη και τρομακτική”).

Ο προαναφερθείς σκύφος, μερικώς σωζόμενος, αποτελεί εξαίρετο δείγμα λεπτής Αττικής κεραμικής και ελπίζεται ότι τελικώς θα σταθεί δυνατόν να ανασυγκροτηθεί, με τον εντοπισμό και τη συγκόλληση και άλλων θραυσμάτων του. Στον πυθμένα του φέρει περίτεχνη εγχάρακτη και εμπίεστη διακόσμηση. Το αγγείο μπορεί, με ασφάλεια, να χρονολογηθεί στη δεκαετία 430 - 420 π.Χ. Το όνομα του τραγικού ποιητή χαραγμένο στην εξωτερική πλευρά του τοιχώματος του σκύφου, σώζεται κατά το ήμισυ, ΕΥΡΙΠΠ, πιθανότατα στην εκδοχή του ονόματος με δυο Π, που είναι γνωστή από Αττικές επιγραφές ήδη από τα τέλη του 5ου αι. π.Χ. Η χάραξη του ονόματος παρουσιάζεται ιδιαίτερα επιμελής. Θα πρέπει να αναχθεί, με βάση τον τύπο των σωζόμενων γραμμάτων, στην Ελληνιστική εποχή, ίσως στον 2ο αι. π.Χ., εάν όχι σε πρώϊμους Ελληνορωμαϊκούς χρόνους. Πρόκειται, προφανώς, για επιγραφή αναθηματικού χαρακτήρα που συνιστά πολύτιμη μαρτυρία για την άσκηση ηρωϊκής λατρείας προς τιμήν του ποιητή (αντίστοιχης προς τη λατρεία του Αρχιλόχου στην Πάρο και του Σοφοκλή, ως Δεξίωνος, στην Αθήνα), στον χώρο ακριβώς της έμπνευσης και δημιουργικής δράσης του. Η λατρεία αυτή απηχείται και στο ανάγλυφο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινουπόλεως (Αρ. Ευρ. 1242), στο οποίο ο μεγάλος τραγικός αποδίδεται καθιστός ανάμεσα στο άγαλμα του Διονύσου και σε νεαρή γυναίκα, τη Σκηνή.

Πέρα από τις βάσιμες υποθέσεις που μπορούν να διατυπωθούν για την ταυτότητα του πρώτου κατόχου του Αττικού σκύφου και την αρχική χρήση του, η παρουσία του αγγείου με το όνομα του τραγικού ποιητή στον συγκεκριμένο χώρο προσδίδει στο σπήλαιο στα Περιστέρια μια εντελώς ξεχωριστή σημασία. Πρόκειται, εδώ, για μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις, ίσως την μοναδική από την Κλασική Αρχαιότητα, όπου ένας καθαρά ιδιωτικός χώρος, και μάλιστα χώρος πνευματικής συγκέντρωσης και δημιουργικής συγγραφής, μπορεί με βεβαιότητα, να συνδεθεί με μία από τις μεγάλες μορφές του 5ου αι. π.Χ.
 
 

Προηγούμενη | Αρχική