HCSS - Shows GR

ΛΙΘΟΨ - Lithops n.e. Brown

Τα βότσαλα που ανθίζουν

του Κίμωνος Μάγκου / Φωτογραφίες του συγγραφέα

(Α' Μέρος) - Δημοσιευμένο στο τεύχος 2001 - Ι/1

Eνα από τα πιο ενδιαφέροντα παχύφυτα είναι οι Λίθοπες, τα "ζωντανά βότσαλα". Κατάγονται από το νοτιότερο κομμάτι της Αφρικανικής ηπείρου, εκεί όπου οι συνθήκες διαβίωσης των φυτών είναι εξαιρετικά δύσκολες λόγω της πολύ χαμηλής βροχόπτωσης και των αρκετά υψηλών θερμοκρασιών. Βοτανικά ανήκουν στη οικογένεια των Mesembryanthemaceae. Την πρώτη αναφορά για τα φυτά αυτά την συναντάμε στο δίτομο βιβλίο του Άγγλου βοτανολόγου και φυσιοδίφη William Burchell (1781-1863) που εκδόθηκε στα 1822-1824 με το τίτλο "Ταξίδια στο εσωτερικό της Νοτίου Αφρικής από το 1811 έως το 1815" όπου όπου λέγει: "ενώ κοιτούσα αφηρημένα στο έδαφος νομίζοντας ότι βλέπω βότσαλα, βλέποντας πιο προσεκτικά διαπίστωσα ότι ήταν φυτά που το σχήμα και τα χρώματά τους έμοιαζαν καταπληκτικά με τα πραγματικά βότσαλα ανάμεσα στα οποία ήταν φυτρωμένα ή μάλλον θαμμένα".

Eπρεπε όμως να περάσουν εκατό χρόνια από την ανακάλυψη του Burchell για να αποκτήσουν το όνομα Λίθοψ (από τις λέξεις "Λίθος" και "όψις") που πολύ επιτυχημένα τους έδωσε περί το 1925 ο επί πολλά χρόνια επιμελητής των βοτανικών κήπων του Kew του Λονδίνου ο Nicolas Brown (1849-1932), ένας από τους πλέον διακεκριμένους μελετητές της οικογενείας των Μεσημβριανθέμων.

Διαπρεπείς μελετητές στο γένος των Λιθόπων ήταν οι: Ernst Rusch (1867-1957), Harriet Bolus (1877-1970), Wilhelm Triebnez (1883-1957), Cornelius Nel (1885-1950), Gustav Schwantes (1891-1960) καθώς και ο σύγχρονός μας Desmond Cole που θεωρείται αυθεντία τόσο στην συλλογή όσο και στην μελέτη και ταξινόμησή τους.

Για να μπορούν να επιζούν στις αντίξοες συνθήκες έχουν προσαρμόσει το σχήμα και τις λειτουργίες τους μ' έναν έξυπνο τρόπο. Το σώμα τους είναι σχεδόν κωνικό και στο μεγαλύτερο μέρος του κρυμμένο στο έδαφος, έτσι ώστε να μειώνεται η απώλεια υγρασίας, ενώ συγχρόνως είναι και μια τέλεια δεξαμενή νερού, που αποτελείται από ένα ζεύγος παχιά φύλλα (λοβούς) ενωμένα στη βάση και με το πάνω μέρος τους σχεδόν επίπεδο. Τα φύλλα αυτά έχουν στο πάνω μέρος τους μια εγκάρσια σχισμή, που συνεχίζεται στο εσωτερικό του σώματος και φτάνει μέχρι μερικά χιλιοστά πάνω από την αρχή των ριζών, εκεί όπου είναι το σημείο ανάπτυξης του φυτού. Από τη σχισμή αυτή θα βγούν την εποχή της ανθοφορίας το άνθος και κατόπιν τα νέα φύλλα (λοβοί).

Το πάνω μέρος των φύλλων έχει διάφορα σχέδια και αποχρώσεις που είναι βασικό χαρακτηριστικό για το καθορισμό του είδους του κάθε Λίθοπα, καθώς και διαφανή ανοίγματα -τα λεγόμενα "παράθυρα"- από τα οποία περνά το φως στο εσωτερικό του φυτού, όπου εκεί γίνεται η απαραίτητη για τη ζωή του φωτοσύνθεση. Στο φυσικό τους περιβάλλον οι Λίθοπες έχουν ο σώμα τους κρυμμένο στο έδαφος, με μόνη εκτεθειμένη επιφάνεια την πάνω πλευρά των φύλλων. Eτσι προστατεύονται τόσο από την έντονη ηλιακή ακτινοβολία όσο και από τα φυτοφάγα ζώα, χάρις στο καμουφλάζ του σχήματος και των χρωμάτων τους που μιμούνται εκπληκτικά τα βότσαλα, τους βράχους και το χώμα που τα περιβάλλουν. Οι Λίθοπες ζουν κάτω από έντονο ηλιακό φως και τούτο πρέπει να το θυμόμαστε προστατεύοντας τους απ' αυτό, μόνο κατά τη περίοδο που θα πούμε παρακάτω.

Ο ετήσιος κύκλος της ζωής τους ακολουθεί τις περιόδους βροχόπτωσης και ξηρασίας των περιοχών που ζουν, και αυτές πρέπει να μιμούμαστε και εμείς για την επιτυχημένη καλλιέργειά τους.Κάθε χρόνο κατά το τέλος του φθινοπώρου και μετά την ανθοφορία - στο Β. ημισφαίριο - η σχισμή ανάμεσα στα φύλλα - λοβούς αρχίζει να ανοίγει και από μέσα εμφανίζεται ένα νέο - και σε αρκετά είδη δύο - ζευγάρια φύλλα. Τα παλαιά φύλλα αρχίζουν να συρρικνώνονται, ενώ τα νέα αναπτύσσονται μέχρι τα παλιά εξωτερικά να αποξηρανθούν εντελώς.

Κατά την περίοδο αυτή οι Λίθοπες δε πρέπει να ποτίζονται καθόλου διότι τα νέα φύλλα αναπτύσσονται χρησιμοποιώντας την υγρασία των παλαιών. Την άνοιξη - όταν τα παλαιά φύλλα θα έχουν γίνει λεπτά σα χαρτί - αρχίζουμε το πότισμα και συνεχίζουμε μέχρι τις αρχές Αυγούστου, οπότε τα νέα φύλλα θα έχουν συμπληρώσει την ανάπτυξή τους. Για ένα περίπου μήνα αφήνουμε τα φυτά να αναπαυθούν απότιστα, μετακινώντας τα από τον ήλιο σε σκιερή μεν αλλά με έντονο φωτισμό θέση. Αν έχουμε νεαρά φυτά - ηλικίας μέχρι τριών ετών - το πότισμα δεν το σταματάμε τον Αύγουστο. Το Σεπτέμβριο εμφανίζονται τα μπουμπούκια και τότε ξαναρχίζουμε το πότισμα, επαναφέροντας τα φυτά στον ήλιο. Συνεχίζουμε το πότισμα έως ότου τα λουλούδια που άνθησαν μαραθούν και η σχισμή ανάμεσα στα φύλλα αρχίσει να ανοίγει για τα φύλλα της επόμενης περιόδου, οπότε και το σταματούμε. Εδώ κλείνει και ο ετήσιος κύκλος της ζωής του Λίθοπα.

Κατά τη περίοδο του ποτίσματος είναι απαραίτητο να αφήνουμε το χώμα να στεγνώνει εντελώς πριν το επόμενο πότισμα, μια και οι Λίθοπες απεχθάνονται στις ρίζες τους την παρατεταμένη υγρασία. Το χώμα πρέπει να είναι πορώδες και ελαφρό και βρίσκω το ακόλουθο μίγμα πολύ επιτυχημένο. Αποτελείται από 4 μέρη χώμα κήπου , 2 μέρη καλά χωνεμένο και κοσκινισμένο φυλλόχωμα , 2 μέρη λεπτή (σα φακή) ελαφρόπετρα , 1 μέρος περλίτη και 1 μέρος μαρμαράκι (ρυζάκι). Τον περλίτη τον προμηθευόμαστε από τα καταστήματα ειδών φυτοκομίας ενώ την ελαφρόπετρα και το μαρμαράκι από τις μάντρες οικοδομών.

Κάθε τρία χρόνια - και πάντα κατά το χειμώνα- τα φυτά πρέπει να μεταφυτεύονται σε μεγαλύτερο γλαστράκι αν έχουν αποκτήσει περισσότερα ζευγάρια φύλλα ή στο ίδιο αν το μέγεθός τους δεν έχει αυξηθεί, αντικαθιστώντας το παλαιό υπόστρωμα με νέο.

(συνεχίζεται στο επόμενο)