Άνδρος

Αρχική Άνδρος Το χωριό Φωτογραφίες Εκδηλώσεις Σύνδεσμοι Επαγγελματίες

 

«... Και ιδού που εκ της μνήμης του Έλληνος ποιητού ανεδύετο ως μία καλλίμαστος και σφριγηλή γυνή, η νήσος η γενέτειρα. Ω, πόσον ωραία ήτο η ΄Ανδρος. Ω, πόσον ήτο θαλερά και αυροφίλητος! Και ιδού που η νήσος επλησίαζε ολονέν, ωσάν να ήτο μία πλησίστιος μυθική φρεγάδα προωθουμένη από άνεμον ερωτικόν. Ήτο η νήσος των θαλασσίων θρύλων και των πλουσίων σερμαγιών, η νήσος όπου ανθεί η λεμονέα, το γιασεμί και η ροδιά, όπου οι κυπάρισσοι δεν στέκουν απλώς ως σιωπηλοί φρουροί, αλλά λογχίζουν τον ουρανόν με περιπάθειαν, με ηδυπάθειαν, ως ένθεοι νεάνιδες ή κορυφαίαι αμαζόνες. Ήτο η νήσος-γόησσα με τους χρυσούς αιγιαλούς εις το λεπτόν και σπυρωτόν ψιμύθιον των οποίων απλώνεται, ότε μεν η σιωπή τού εν πλήρει ημέρα μυστηρίου, ότε δε η ελαφρά ή και βαρεία βοή των πανηγύρεων, ή το λουλούδισμα των θερινών λουτρομανών, ή το αργόν και ενίοτε ξαφνικά γοργόν και επίμονον «στακάττο» βήμα των οδευόντων  υπό καύσωνα ή υπό ραγδαίαν βροχήν σαγματοφόρων τετραπόδων, και όπου το κύμα επελαύνον ορμά, εναλλάξ, δία μίαν στιγμήν κοχλαστικά παφλάζον, και έπειτα πάλιν αποσύρεται, δια μίαν στιγμήν, ηδονικά ασπαίρον. Ήτο η νήσος-αγαλλίασις, η νήσος-ευφροσύνη, όπου ο ρεμβάζων εις την στροφήν ενός μονοπατιού, ή, ο απολαμβάνων επί μιας παραβολής μίαν λυρικήν αιθρίαν, δύναται συχνά να μαγευθή από εν πέταγμα αφνίδιον σμήνους πολλών περιστερών, εν δόξη και θριάμβω ιπταμένων ...»

(«Ο Μέγας Ανατολικός», Ανδρέας Εμπειρίκος, από Κεφ. 77, Μέρος Τέταρτον, τ. Ζ΄)

 

 

Η νήσος ΄Ανδρος... είναι «η νήσος η έκπαγλος, η βασιλίς του Αιγαίου, ... η ωραιοτέρα όλων του κόσμου, η νήσος η γενέτειρα» («Ο Μέγας Ανατολικός», Ανδρέας Εμπειρίκος, από Κεφ. 96, Μέρος Πέμπτον, τ. Η΄), όχι μόνον για τον ποιητή αλλά για κάθε τέκνο της που βαθειά μέσα του έχει «νόστον γαίης Ανδρίων».

 

Η χώρα

Χώρα, πλατεία Αφανούς Ναύτου

Το κάστρο τη νύκτα

Η Αγία Θαλασσινή το 1945

Ο φάρος στον Τουρλίτη

Ρεματιά Πιθάρας

Ευρουσές

Διποτάματα

Πυργόσπιτο στο Μοσχιώνα

Γεφύρι στο Αλαδινού

Γεφύρι Στοιχειωμένης

Το ποτάμι στα Γυάλια

Παραλία ΄Αχλας

Παραλία Γριάς Πήδημα

Μπατσί

Γαύριο

Δύση Ηλίου κοντά στο Γαύριο

Ψιλή ΄Αμμος

Παραλία Φελλού

 

Η ΄Ανδρος είναι το βορειότερο νησί του νομού Κυκλάδων. Έρχεται δεύτερο σε μέγεθος μετά τη Νάξο, με έκταση 380 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το μέγιστο μήκος του είναι περίπου 40 χιλιόμετρα ενώ το μέγιστο πλάτος του περίπου 17 χιλιόμετρα. Δεν χρειάζονται περισσότερα λόγια για την ομορφιά της από αυτά που τόσο παραστατικά μας επιδαψίλευσε η πένα του Ανδρέα Εμπειρίκου... Θα είναι, σίγουρα, περιττά! Ποια είναι, όμως, η ιστορική πορεία της ΄Ανδρου;

 

Το όνομά της είναι αρχαιότατο και δεν έχει υποστεί καμμία αλλοίωση μέσα από τους αιώνες. Σύμφωνα με το Διόδωρο το Σικελιώτη ονομάσθηκε έτσι από τον ομώνυμο οικιστή της ΄Ανδρον (΄Ανδρος ή Ανδρεύς), ο οποίος ήταν ένας από τους στρατηγούς του βασιλέως της Κρήτης Ραδαμάνθυος. Ο ΄Ανδρος ήταν υιός του Αινίου και είλκε την καταγωγή του εκ θεών, καθώς ο πατέρας του ήταν υιός του Απόλλωνος και της νύμφης Ροιούς, η οποία ήταν θυγατέρα του Σταφύλου, υιού του Διονύσου και της Βακχίδος Χρυσηΐδος. Ο ΄Ανδρος δώρησε, μάλιστα, το νησί στο Ραδάμανθυ. («Ιστορία της Νήσου ΄Ανδρου», Δημητρίου Πασχάλη, σελ 24-25, τ. Α΄)

Εκτός από το κύριο αυτής όνομα η ΄Ανδρος κατά τους απωτάτους αιώνες έφερε, όπως και τα περισσότερα νησιά της Μεσογείου στα οποία απλώθηκε ο αρχαίος ελληνισμός, και άλλα ονόματα. Έτσι κατά μεν τον Μυρσίλο  λεγόταν Γαύρος, προσωνυμία που διασώζεται στο σημερινό Γαύρειο. Κατά δε τον Καλλίμαχο ονομαζόταν Λασία και κατά άλλους Νωναγρία, Υδρούσα και Επαγρίς.

 

«Τα εις την ΄Ανδρον αποδιδόμενα, ως προείρηται, επίθετα Λασία, Νωναγρία, Υδρούσα και Επαγρίς, τα οποία διέσωσε μέχρις ημών ο Πλίνιος, είνε πάντως ενδεικτικά της καταστάσεως, εις ην υπό φυσικήν έποψιν διετέλει η νήσος κατά την παλαιτάτην εκείνην και οιονεί αρχέγονον περίοδον. Διότι δάση υλομανούντα και λόχμαι πυκναί και βαθύσκιοι εκάλυπτον το πάλαι την ΄Ανδρον, θηρίων αγρίων έμπλεων και υπό υδάτων αφθόνων και ποταμών διαρρεομένην.» («Ιστορία της Νήσου ΄Ανδρου», Δημητρίου Πασχάλη, σελ. 33, τ. Α΄)

 

Κάποιες παραλλαγές του ονόματος της ΄Ανδρου απαντούν σε συγγράμματα ξένων περιηγητών και χαρτογράφων, που την ονομάζουν Andria, Andra, ακόμη δε και Νήσον του Αγίου Ανδρέου. Η τελευταία αυτή ονομασία προήλθε, από τους Φράγκους κατακτητές της ΄Ανδρου που είχαν καθιερώσει τον ΄Αγιο Ανδρέα ως τον πολιούχον της νήσου,  γιατί είχαν παρασυρθεί από το όνομα του αγίου τούτου, παρεμεφερούς κατά παρήχηση προς το πραγματικό όνομα της νήσου.

 

Χάρτης ΄Ανδρου, 1688

Χάρτης ΄Ανδρου

 

Οι αρχαίοι κάτοικοι της ΄Ανδρου λάτρευαν κυρίως το Διόνυσο. Αναφορές υπάρχουν για την ύπαρξη μεγαλοπρεπούς ναού προς τιμήν του στην αρχαία πόλη (σημερινή Παλαιόπολη), στον οποίο ετελείτο το θαύμα της μεταβολής του νερού σε οίνο. Παράλληλα, ελατρεύοντο ο Ζεύς ο Μειλίχιος, ο Ποσειδών Σωσίνεως, ο Απόλλων ως Δελφίνιος, Μουσηγέτης και Πύθιος, η Δήμητρα και η Περσεφόνη, η ΄Αρτεμις Κυνηγέτις, η Αθηνά Ταυροβόλος, η Αφροδίτη, η Εκάτη και ο Ερμής άγαλμα του οποίου, που βρέθηκε στην Παλαιόπολη, φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της ΄Ανδρου. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους εισήχθη στην ΄Ανδρο και η λατρεία της Ίσιδος. Ο χριστιανισμός διεδόθη στην ΄Ανδρο πολύ νωρίς. Αναφέρεται ως πρώτος επίσκοπος ΄Ανδρου ο Ζωίλος. Όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν την ΄Ανδρο, το 1207, τον επισκοπικό της θρόνο κατέλαβε Λατίνος ιεράρχης. Με την κατάληψη του νησιού από τους Τούρκους, το 1537, η Μεγάλη Εκκλησία προέβη σε ανασύσταση της επισκοπής ΄Ανδρου και την έθεσε υπό την μητρόπολη Αθηνών. Από την τελευταία αποσπάσθηκε όταν προήχθη σε επισκοπή γύρω στο 1611.

 

Ο Ερμής της ΄Ανδρου

Λεπτομέρεια

Η Αγία Θαλασσινή

 

Η κατοίκηση του νησιού, σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα, ξεκινά από την 4η χιλιετία π.Χ. με τρεις τουλάχιστον οικισμούς στην προϊστορική περίοδο στις τοποθεσίες Μικρογυάλι, Στρόφιλα και αργότερα στην Πλάκα. Κατά τη διάρκεια της Μυκηναϊκής περιόδου και μέχρι τη γεωμετρική η ΄Ανδρος ακμάζει. Γύρω στο 1000 π.Χ. την ΄Ανδρο αποίκησαν Ίωνες υπό τον Ευρύλοχο και τον Κύναιθο. Ιδρύονται οι οικισμοί της Ζαγοράς και της Υψηλής στη Δυτική ακτή του νησιού και γνωρίζουν μεγάλη ακμή στα χρόνια 900-700 π.Χ..

Την εγκατάλειψη των γεωμετρικών οικισμών ακολουθεί η μεγάλη ακμή της πόλεως της ΄Ανδρου, κτισμένης στην περιοχή της σημερινής Παλαιόπολης. Η πόλη αυτή θα παραμείνει πρωτεύουσα του νησιού για πολλούς αιώνες και θα γνωρίσει περιόδους μεγάλης δόξας συμμετέχοντας στα γεγονότα της εποχής που σημάδεψαν την ιστορία.

 

Πύργος Αγίου Πέτρου

 

Από την αρχαιότητα οι κάτοικοι της ΄Ανδρου δεν περιορίσθησαν στο νησί τους αλλά δημιούργησαν αποικίες (Η΄ αιώνας π.Χ.) στη Μακεδονία, τη Θράκη και την Μικρά Ασία. Οι πιο γνωστές ήσαν τα Στάγειρα (πατρίδα του φιλοσόφου Αριστοτέλη), η Σάνη, η ΄Ακανθος, η ΄Αργιλος. Ταυτόχρονα είχαν συμμετοχές στους Ολυμπιακούς αγώνες. Σώζονται τα ονόματα Ανδρίων ολυμπιονικών, του Αρίσταιχμου, του Ιερώνυμου και του Προκλή, των οποίων αδριάντες είχαν ανεγερθεί στην Ολυμπία.

 

Η ΄Ανδρος περιέχει άφθονα κοιτάσματα σιδήρου, μαγγανίου, χαλκού, νικελίου, χρωμίου, αργυρούχου μολύβδου και ψευδαργύρου. Οι αρχαίοι δεν είχαν άγνοια του πλούτου και της στρατηγικής θέσεως της ΄Ανδρου, πράγμα που αποδεικνύεται από το ενδιαφέρον που έδειχναν για την κατοχή της.

 

Κατά την αρχαιότητα, η ΄Ανδρος δεν είχε τις καλύτερες των σχέσεων με την Αθήνα, εξ αιτίας της προς αργυρολογία επιθέσεως του Θεμιστοκλή εναντίον της μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνος το 480 π.Χ. Οι Ανδριώτες απώθησαν τον Αθηναϊκό στόλο, αλλά αργότερα το 476 π.Χ. συνετάχθησαν με τους Αθηναίους, μαζί με τους οποίους εξεστράτευσαν το 425 π.Χ. κατά της Κορίνθου και το 415 π.Χ. και 413 π.Χ. κατά της Σικελίας. Κατά το 409 π.Χ. ή το 408 π.Χ. η ΄Ανδρος εγκατέλειψε την Αθήνα και ακολούθησε την Σπάρτη, για να επιστρέψει οριστικά στη Β΄ Αθηναϊκή ηγεμονία κατά το 376 π.Χ.

Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), η ΄Ανδρος πέρασε στην εξουσία του Μακεδόνα βασιλέα Φιλίππου και ύστερα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.) υπήχθη στη σατραπεία της Μακεδονίας. Από το 308 π.Χ., που την κατέλαβε ο Πτολεμαίος Α΄ ο Λάγου, μέχρι το 265 π.Χ. ανήκε στους Πτολεμαίους και στην Κυκλαδική Ομοσπονδία. Μετά περιήλθε εκ νέου στο μακεδονικό στέμμα του Αντιγόνου μέχρι το 244 π.Χ. όπου ο Πτολεμαίος Γ΄ ο Ευεργέτης  την έθεσε πάλι υπό το σκήπτρο των βασιλέων της Αιγύπτου. Το 202 π.Χ. ο βασιλεύς της Μακεδονίας ανακατέλαβε την ΄Ανδρο και αρχικά κατάφερε να αποκρούσει τους Ροδίους και τους συμμάχους τους, το βασιλέα της Περγάμου ΄Ατταλο και τους Ρωμαίους. Δεν κατάφερε, όμως, το ίδιο όταν το 199 π.Χ. οι Ρωμαίοι υπό τον στρατηγό Λεύκιο Απούστιο και με σύμμαχο πάλι τον Ατταλο κατέλαβαν την ΄Ανδρο. Το νησί παρεχωρήθη από τους Ρωμαίους στο βασίλειο της Περγάμου και το έλαβαν πίσω με διαθήκη του τελευταίου βασιλέα της Περγάμου Αττάλου Γ΄ το 133 π.Χ.. Το 88 π.Χ. κατελήφθη από το βασιλέα του Πόντου Μιθριδάτη τον ΣΤ΄ τον Ευπάτορα ή Μέγα, αλλά πολύ γρήγορα ανακατελήφθη από τους Ρωμαίους. Αργότερα το 41 π.Χ. ο Αντώνιος παρεχώρησε την ΄Ανδρο στους Ροδίους, για να αφαιρέσει από αυτούς την κυριότητα ο Οκτάβιος το 31 π.Χ..

 

Στους Βυζαντινούς χρόνους, η ΄Ανδρος ήταν επαρχία των Νήσων και κατόπιν του ΙΣΤ΄ Θέματος του Αιγαίου Πελάγους. Κατά τον Η΄ ή Θ΄ αιώνα, μάλιστα, αποτελούσε ξεχωριστή διοίκηση. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο η ΄Ανδρος έφθασε σε μεγάλη ακμή. Τον Ε΄ αιώνα δίδασκε στην ΄Ανδρο ο σημαντικός νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος, τον οποίο οι Ανδριώτες ανεκήρυξαν ευεργέτη της πόλης τους. Τον Θ΄ αιώνα άκμαζε στην Α΄νδρο σπουδαιότατη φιλοσοφική σχολή, στην οποία δίδασκε ο Μιχαήλ Ψελλός ο Πρεσβύτερος. Στη σχολή αυτή σπούδασε ο Λέων ο Φιλόσοφος ή Μαθηματικός. Για την ίδια εποχή, μαρτυρείται η ύπαρξη στην ΄Ανδρο σημαντικών και πλουσίων βιβλιοθηκών. Την ίδια περίοδο, μεγάλη ακμή γνωρίζει και το εμπόριο στην ΄Ανδρο, ειδικά αυτό της μεταξουργίας. Τα μεταξωτά υφάσματα της ΄Ανδρου ήσαν διάσημα σε όλη την Ευρώπη. Κάποια, μάλιστα, εστάλησαν ως δώρα στη γερμανική αυτοκρατορική αυλή!

 

Με την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους το 1204, η ΄Ανδρος προσεφέρθη στος Βενετούς. Πρώτος κύριος της ΄Ανδρου ήταν ο ανηψιός του μεγάλου δόγη, ο Μαρίνος Δάνδολος. Αυτός κατέλαβε την ΄Ανδρο το 1207 και ανέγειρε το κάστρο, του οποίου ερείπια σώζονται μέχρι σήμερα στη Χώρα. Παράλληλα με το κάστρο αυτό, εκτίσθησαν το Πάνω Κάστρο της Φανερωμένης στου Κοχύλου και ο πύργος του Μακροτάνταλου στη βόρειο ΄Ανδρο. Οι Βενετοί ηγεμόνες διεδέχοντο ο ένας τον άλλο μέσα από γεγονότα πλήρη μηχανορραφιών και δικαστικών αντιδικιών, μέχρι το 1537 όταν, επί ημερών του δυνάστη της ΄Ανδρου Κρουσίνου Γ΄ Σομμαρίπα, ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα κατέλαβε αμαχητί το νησί. Οριστικά κατελήφθη η ΄Ανδρος το 1566 από τον Πιαλή πασά.

 

Το κάστρο της Χώρας

Οικόσημο των Σομμαρίπα

 

Η τουρκική παρουσία και διοίκηση στο νησί δεν ήταν πολύ έντονη. Το 1566 ο σουλτάνος Σελήμ Γ΄ παρεχώρησε την ΄Ανδρο, τη Νάξο και άλλα νησιά στον ευνοούμενό του βαθύπλουτο ισραηλίτη Ιωσήφ Νάζη. Με το θάνατο του τελευταίου, το 1579, η ΄Ανδρος παρεχωρήθη στον τσαούση Σουλεϊμάν μπέη. Έτσι, κατά την τουρκοκρατία η ΄Ανδρος διοικείται από οθωμανό μπέη και αργότερα από βοεβόδα, άλλοτε οθωμανό και άλλοτε χριστιανό. Ήταν δε ισόβιο τιμάριο (μαλικιανές) της βαλιδέ σουλτάνας (σουλτανομήτορος) και μετά της σαχ σουλτάνας (αδελφής του σουλτάνου). Απέλαυε δε ειδικών προνομίων, όπως να μη εξαρτάται από τον καπουδάν πασά (όπως όλα τα άλλα νησιά), να διοικείται από εγχωρίους κοτζαμπάσηδες που συνέλεγαν τους φόρους κ.α. Διάλειμμα στην τουρκική κατοχή απετέλεσε η κατοχή της ΄Ανδρου (1770-1774) από τους Ρώσους της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Β΄. Η κήρυξη της επαναστάσεως έγινε στις 10 Μαΐου 1821 από τον Θεόφιλο Καΐρη στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Χώρα. Οι κάτοικοι της ΄Ανδρου πολέμησαν κατά θάλασσα μαζί με τους γείτονές τους Ψαριανούς και κατά ξηρά, εκστρατεύοντας επανειλημμένως στην Κάρυστο, την Τρίπολη, την Κύμη, υπερασπιζόμενοι την Ακρόπολη των Αθηνών και αλλού. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Καπετάν Γιώργη Φούντου από τις Μαίνητες, ο οποίος ως αρχηγός εκστρατευτικού σώματος συγχωριανών του επολέμησε στα Δερβενάκια και έπεσε μαχόμενος κατά την πολιορκία της Καρύστου το 1826.

 

Θεόφιλος Καΐρης

1784-1853

 

Κατά τη διάρκεια της επαναστάσεως έπαιξε σημαντικό ρόλο για το αγωνιζόμενο νησί η ναυτική δύναμη, που ήταν αρκετά ισχυρή, καθώς είχε αναπτυχθεί από το τέλος του 18ου αιώνα. Κατόπιν της ιδρύσεως του νέου ελληνικού κράτους, η ναυτιλία θα γνωρίσει μεγάλη πρόοδο. Ακόμη και σήμερα είναι φανερά στο νησί τα σημάδια του πλούτου που συσσώρευσε αυτή η περίοδος. Στο τέλος του 19ου αιώνα ανακαλύπτεται ο ατμός σαν κινητήριος δύναμη των πλοίων. Αμέσως οι Ανδριώτες εφοπλιστές στρέφονται προς τη νέα τεχνολογία. Έτσι, με την αυγή του 20ου αιώνα, η ναυτική δύναμη του νησιού στον εμπορικό στόλο γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη και παίρνει την πρώτη θέση στην Ελλάδα και τον κόσμο. Ο πλούτος που αποφέρει στους εφοπλιστές, τους καπετάνιους αλλά και τα πληρώματα, αντανακλά στην ευημερία του νησιού και την περίοδο αυτή κτίζονται κατοικίες και δημόσια κτήρια με θαυμάσια αρχιτεκτονική.

 

Λεωνίδας

1845-186?

Γεωργίου Δ. Μωραΐτη

Λεονάρδου Δ. Μωραΐτη

Γεωργίου Καρυστινάκη

Αγ. Γεώργιος

1874-1895

Βασιλείου Αυγ. Πολέμη

Λεωνίδα Αυγ. Πολέμη

Κλεάνθη Αυγ. Πολέμη

Νικολάου Μ. Καΐρη

Αθηνά

1879-1885

Λεονάρδου Γ. Γουλανδρή (Πρώη)

 

Σε όλη την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, η ΄Ανδρος είχε ιδιαίτερη συμμετοχή θυσιάζοντας μεγάλο κομμάτι του έμψυχου ναυτικού δυναμικού της και χάνοντας σχεδόν ολόκληρο τον εμπορικό στόλο της. Με τη λήξη του πολέμου, οι Ανδριώτες εφοπλιστές επανέφεραν την Ανδριακή ναυτιλία στην παγκόσμια κορυφή με τη βοήθεια του απαράμιλλου Ανδριώτη ναυτικού, ο οποίος άρχισε ξανά να οργώνει ακατάπαυστα και ακούραστα τις θάλασσες της Υφηλίου με τα πλοία τύπου "Liberty"...

 

Ελλάς

1903-1908

Δημητρίου Γ. Μωραΐτη

Υπερωκεάνιο Μωραΐτης

1908

Ελληνική Ανώνυμος Υπερωκεάνειος Ατμοπλοϊκή Εταιρεία

George J. Goulandris

Εβυθίσθη 29 Ιουνίου 1941

Vassilios A. Polemis

Εβυθίσθη 22 Ιανουαρίου 1942

Νέα Ελλάς

1939-1954

Ελληνική

Λεωνίδα Γουλανδρή

Michael J. Goulandris

τύπου Liberty

 

 

 

Επικοινωνία: mainweb@otenet.gr