English

(Μια) Ιστορία του Ημερολογίου στην αρχαία Ελλάδα

Εδώ δίνεται μια σύντομη περιγραφή του ημερολογιακού συστήματος που χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία Αθήνα. Προς το παρόν δε δίνονται εδώ πληροφορίες για το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο.

Στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρχε ένα εννιαίο ημερολογιακό σύστημα. Αντίθετα, κάθε πόλη-κράτος είχε το δικό του σύστημα. Το σχετικά πιο γνωστό από αυτά ήταν το ημερολογιακό σύστημα της Αθήνας. Αποτελούταν από 12 σεληνιακούς μήνες, με 29.5 μέρες κατά μέσο όρο στον καθένα από αυτούς. Στην πράξη αυτό σήμαινε ότι κάθε χρόνος είχε 6 μήνες με 30 μέρες (πλήρεις μήνες) και 6 με 29 μέρες (κοίλοι μήνες) που εναλλασόταν κατά τη διάρκεια του χρόνου μεταξύ τους.

Κάθε μήνας χωριζόταν σε τρία μέρη, με 10/10/10 ή 10/10/9 μέρες το καθένα, ανάλογα με αν ο μήνας ήταν πλήρης ή κοίλος. Οι μέρες του μήνα παίρναν το όνομά τους από τη σειρά τους στο συγκεκριμένο τμήμα του μήνα, με εξαίρεση την πρώτη μέρα του μήνα (νουμηνία) και την τελαυταία (ένη ή νέα (σελήνη)). 'Ετσι, για παράδειγμα, η 12η μέρα του μήνα αναφέρονταν ως δευτέρα μεσούντος. Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι στο τρίτο μέρος του μήνα οι μέρες ονομάζονταν με φθίνουσα σειρά. Π.χ., η 23η μέρα ήταν η ογδόη ή εβδόμη φθίνοντος για πλήρεις ή κοίλους μήνες αντίστοιχα.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, κάθε έτος είχε 354 ημέρες. Για να επιτευχθεί συμφωνία του ημερολογιακού έτους με το ηλιακό προστιθόταν ένας παραπάνω μήνας κάθε 2ο, 5ο και 8ο χρόνο ενός 8-ετή κύκλου. Αυτός ο κύκλος των 8 ετών αντιστοιχούσε σε 8 μέσα έτη διάρκειας 365.25 ημερών το καθένα. Παρόλη αυτή τη διόρθωση υπήρχε ακόμα ορατή διαφορά ανάμεσα στο ημερολογιακό αυτό σύστημα και το ηλιακό έτος. 'Ετσι, ο Μέτων πρότεινε έναν κύκλο 19 ετών με συνολικά 235 μήνες, 125 πλήρεις και 110 κοίλους. Στο σύστημα του Μέτωνα οι πλήρεις και οι κοίλοι μήνες δεν εναλλασόταν αλλά, αντ' αυτού, παραλειπόταν κάθε 64η μέρα. Το μέσο έτος στο σύστημα αυτό ήταν περίπου 365 μέρες, 6 ώρες, 18 λεπτά και 56.84 δευτερόλεπτα. Η πρόταση του Μέτωνα έγινε γενικά αποδεκτή - δημιουργήθηκαν και δημοσιεύτηκαν δε ημερολόγια με τον κύκλο των 19 ετών.

Ο κύκλος του Μέτωνα διέφερε από το ηλιακό έτος κατά 7.5 ώρες. Για να διορθώσει αυτό, ο Κάλιππος, το 330 π.Χ., πρότεινε τη χρήση ενός 76-ετή κύκλου που να περιέχει μια μέρα λιγότερη. Η πρότασή του, αν και έγινε δεκτή από τους αστρονόμους της εποχής, ποτέ δεν εφαρμόστηκε πρακτικά. Μια περαιτέρω βελτίωση του ημερολογιακού συστήματος προτάθηκε από τον 'Ιππαρχο, το 150 π.Χ., ο οποίος συνέστησε τη χρήση ενός κύκλου 304 ετών με ένα σύνολο 3760 μηνών, 1795 από τους οποίους θα ήταν πλήρεις και 1965 κοίλοι. Και με αυτή τη διόρθωση, πάντως, υπήρχε σφάλμα 1 ημέρας ανά 222 έτη.

'Εκτός από τον ορισμό ενός τρόπου να διαιρεθεί το έτος, ένα άλλο πρόβλημα ήταν ο ορισμός ενός κοινά αποδεκτού σημείου ως χρονικού σημείου αναφοράς. Συχνά χρησιμοποιήθηκαν σημαντικά ιστορικά γεγονότα ως σημεία αναφοράς. Τον 3ο π.Χ. αιώνα Αλεξανδρινοί συγγραφείς εισήγαγαν ως σημείο αναφοράς τους Ολυμπιακούς αγώνες του 776 π.Χ., πρακτική που εφαρμόστηκε μέχρι περίπου τον 4ο μ.Χ. αιώνα.

Σημ.: Οι παραπάνω πληροφορίες βασίστηκαν σε διάφορες δικτυακές πηγές και στην εγκυκλοπαίδεια ΗΛΙΟΣ.


Κύρια σελίδα