Ελιά: Ο ευλογημένος καρπός της Μεσογείου
Ιστορική αναδρομή
Σήμερα άν επισκεφθεί κανείς μια καρδιολογική κλινική θα διαπιστώσει πως είναι γεμάτη από ανθρώπους 40-50 ετών με στεφανιαία νόσο. Αν είχαμε την μηχανή του χρόνου να μας γυρίσει πίσω 30 χρόνια, ίσως να μην βρίσκαμε κανέναν άρρωστο με στεφανιαία νόσο. Εκείνα τα χρόνια θέριζε ο ρευματικός πυρετός και οι κλινικές ήταν γεμάτες από αρρώστους με βαλβιδοπάθειες. Σιγά σιγά η σωτήρια ανακάλυψη του James Flemming, η Πενικιλίνη άρχισε να εξαφανίζει τον ρευματικό πυρετό και παράλληλα άρχιζαν να αυξάνουν τα εμφράγματα. Στις αρχές του αιώνα ο όρος "στεφανιαία νόσος" δεν υπήρχε στην ιατρική βιβλιογραφία. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου μαζί με την εφαρμογή των κανόνων υγιεινής εξαφάνισαν πολλές από τις μάστιγες της ανθρωπότητας. Η βελτίωση της διατροφής όμως μαζί με τον σύγχρονο τρόπο ζωής γέννησε καινούρια προβλήματα. Στην χώρα μας σε σχέση με την Δύση άργησαν να φανούνε αλλά τώρα μας ταλαιπωρούν και μάλιστα πολύ έντονα. Η εγκατάλειψη της παραδοσιακής ελληνικής κουζίνας και η υιοθέτηση δίαιτας αγγλοσαξονικού τύπου, με πολλά λιπαρά ζωικής προέλευσης είναι αιτία που οι καρδιολογικές μας κλινικές είναι γεμάτες από στεφανιαίους αρρώστους.
Είναι γνωστό πια σε όλους ότι οι μεγάλοι παράγοντες κινδύνου για την στεφανιαία νόσο είναι: η υπερχοληστερολαιμία ( τιμή χοληστερίνης στο αίμα πάνω από 200 mg/dl), η υπέρταση (κοινώς η υψηλή πίεση), το κάπνισμα, η χαμηλή HDL-χοληστερόλη (η λεγόμενη καλή χοληστερίνη), και δυστυχώς για τους άνδρες το άρρεν φύλο. Εκτός από αυτούς υπάρχουν και άλλοι όπως η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, ο σακχαρώδης διαβήτης και ο τύπος της προσωπικότητας. Να σημειωθεί ότι για κάθε πτώση της χοληστερίνης κατά 1% μειώνεται ο (στατιστικός) κίνδυνος για στεφανιαία νόσο κατά 2%. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να περιοριστούν αυτοί οι παράγοντες κινδύνου στο ελάχιστο. Σήμερα σχεδόν όλοι αυτοί παράγοντες ελέγχονται. Το κάπνισμα όποιος θέλει το κόβει, η υπέρταση με τα σύγχρονα αντιυπερτασικά ρυθμίζεται, το λιπιδαιμικό προφίλ με την κατάλληλη δίαιτα και φάρμακα μεταβάλλεται, το μόνο που δεν μπορούν οι άνδρες είναι να αλλάξουν το φύλο τους. Γι' αυτό οι άνδρες θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί, οι δε γυναίκες να ξέρουν πως η προστασία της φύσης διαρκεί όσο έχουν έμμηνο ρύση μετά εξισώνονται με τους άνδρες.
Το ελληνικό έθνος που επέζησε αιώνες με λίγο λάδι, ψωμί και κρασί κινδυνεύει τώρα από την καλοπέραση. Θυμάμαι την γιαγιά μου που έλεγε πως οι τάδε πέθαναν στην κατοχή γιατί δεν είχαν λάδι, ενώ οι δείνα επέζησαν γιατί είχαν. Τότε μικρός δεν το καταλάβαινα πόσο δίκιο είχε. Σήμερα αν ζούσε η γιαγιά μου θα της έλεγα: "οι τάδε πέθαναν γιατί δεν το χρησιμοποιούσαν ενώ το είχαν το ελαιόλαδο άφθονο".
Είναι αλήθεια ότι η κατανάλωση του ελαιολάδου μειώθηκε τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα η τιμή του να πέσει και να αρχίσει να γίνεται προβληματική η καλλιέργεια της ελιάς. Αυτό οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην πλύση εγκεφάλου που μας έκαναν οι μεγάλες χημικές εταιρείες και σε ένα ποσοστό είμαστε υπεύθυνοι και εμείς οι ιατροί. Είναι γνωστό ότι τα ζωικά λιπαρά ή αλλιώς αυτά που περιέχουν κεκορεσμένα λιπαρά οξέα προάγουν την αθηρωμάτωση των αγγείων. Δηλαδή με απλά λόγια το φράξιμο των αγγείων και ιδίως των στεφανιαίων της καρδιάς με αποτέλεσμα το γνωστό σε όλους έμφραγμα του μυοκαρδίου.
Ως αντίδοτο σε αυτό προτάθηκε η χρήση των λεγομένων πολυακορέστων λιπαρών οξέων που φέρονται συνοπτικά ως σπορέλαια. Κύριοι εκπρόσωποι των σπορέλαιων είναι το καλαμποκέλαιο, το σογιέλαιο, φυστικέλαιο, ηλιέλαιο κά.
Όμως λύθηκε το πρόβλημα με την χρήση των σπορέλαιων; όχι. Μάλλον μπλέχτηκε περισσότερο. Η μεν δράση τους στην μείωση της ολικής χοληστερόλης είναι τεκμηριωμένη αλλά η μείωση παράλληλα και της HDL-χοληστερόλης (αυτής που λέμε καλή χοληστερίνη) αντιστρατεύεται αυτή την καλή δράση. Η υποχοληστερολαιμική τους δράση προβλήθηκε από τις χημικές βιομηχανίες ως πανάκεια. Όμως δεν είναι ικανό και αναγκαίο ένα λάδι για να χαρακτηριστεί υγιεινό να ρίχνει μόνο την χοληστερίνη όπως θα δούμε παρακάτω. Χρειάζεται επίσης να μην παρουσιάζει παρενέργειες όπως μείωση της αντίστασης του οργανισμού ή τάση για καρκινογένεση, που δυστυχώς παρουσιάζουν τα σπορέλαια.
Μερικές φορές ακούμε να λένε "αυτός δεν είχε χοληστερίνη, γιατί έπαθε έμφραγμα;" ή πάλι "έχει πάνω από 400 χοληστερίνη και δεν παθαίνει τίποτα". Εδώ πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση μιλάμε πάντα για στατιστικούς κινδύνους και η εξήγηση του φαινομένου που είναι και κόλαφος για τα σπορέλαια παρατίθεται στην επομένη παράγραφο.
Από την δεκαετία του 50 ένας Σουηδός ερευνητής μελετώντας ανθρώπινες αορτές παρατήρησε πως μερικοί άνθρωποι ενώ είχαν υψηλή χοληστερόλη δεν είχαν αντίστοιχη αθηρωμάτωση και αντίθετα άνθρωποι με χαμηλή χοληστερόλη είχαν αθηρωμάτωση. Μελετώντας αυτό το παράδοξο βρήκε ότι το κοινό στοιχείο που περιείχαν οι αορτές με την αθηρωμάτωση ήταν η μεγάλη περιεκτικότητα σε υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Το εύρημα αυτό την δεκαετία του 50 δεν μπόρεσε να αξιολογηθεί γιατί η ανοσολογία ήταν ακόμη στα σπάργανα. Σήμερα ξέρουμε ότι πραγματικά υπεύθυνες για την αθηρωμάτωση είναι οι "τροποποιημένες LDL" που ακριβώς περιέχουν αυτά τα υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Και εδώ είναι η μεγάλη υπεροχή του ελαιολάδου (παρθένου). Το παρθένο λάδι περιέχει φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες όπως είναι η Βιταμίνη Ε που εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπαρών οξέων, αντίθετα τα σπορέλαια ενώ ρίχνουν την ολική χοληστερόλη προάγουν την υπεροξείδωση και έτσι η προστασία τους έναντι της αθηρωμάτωσης μειώνεται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λαοί της μεσογείου που το χρησιμοποιούν χιλιάδες χρόνια δεν ήξεραν τι πάει να πει έμφραγμα.
Σήμερα άν επισκεφθεί κανείς μια καρδιολογική κλινική θα διαπιστώσει πως είναι γεμάτη από ανθρώπους 40-50 ετών με στεφανιαία νόσο. Αν είχαμε την μηχανή του χρόνου να μας γυρίσει πίσω 30 χρόνια, ίσως να μην βρίσκαμε κανέναν άρρωστο με στεφανιαία νόσο. Εκείνα τα χρόνια θέριζε ο ρευματικός πυρετός και οι κλινικές ήταν γεμάτες από αρρώστους με βαλβιδοπάθειες. Σιγά σιγά η σωτήρια ανακάλυψη του James Flemming, η Πενικιλίνη άρχισε να εξαφανίζει τον ρευματικό πυρετό και παράλληλα άρχιζαν να αυξάνουν τα εμφράγματα. Στις αρχές του αιώνα ο όρος "στεφανιαία νόσος" δεν υπήρχε στην ιατρική βιβλιογραφία. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου μαζί με την εφαρμογή των κανόνων υγιεινής εξαφάνισαν πολλές από τις μάστιγες της ανθρωπότητας. Η βελτίωση της διατροφής όμως μαζί με τον σύγχρονο τρόπο ζωής γέννησε καινούρια προβλήματα. Στην χώρα μας σε σχέση με την Δύση άργησαν να φανούνε αλλά τώρα μας ταλαιπωρούν και μάλιστα πολύ έντονα. Η εγκατάλειψη της παραδοσιακής ελληνικής κουζίνας και η υιοθέτηση δίαιτας αγγλοσαξονικού τύπου, με πολλά λιπαρά ζωικής προέλευσης είναι αιτία που οι καρδιολογικές μας κλινικές είναι γεμάτες από στεφανιαίους αρρώστους.
Είναι γνωστό πια σε όλους ότι οι μεγάλοι παράγοντες κινδύνου για την στεφανιαία νόσο είναι: η υπερχοληστερολαιμία ( τιμή χοληστερίνης στο αίμα πάνω από 200 mg/dl), η υπέρταση (κοινώς η υψηλή πίεση), το κάπνισμα, η χαμηλή HDL-χοληστερόλη (η λεγόμενη καλή χοληστερίνη), και δυστυχώς για τους άνδρες το άρρεν φύλο. Εκτός από αυτούς υπάρχουν και άλλοι όπως η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, ο σακχαρώδης διαβήτης και ο τύπος της προσωπικότητας. Να σημειωθεί ότι για κάθε πτώση της χοληστερίνης κατά 1% μειώνεται ο (στατιστικός) κίνδυνος για στεφανιαία νόσο κατά 2%. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη να περιοριστούν αυτοί οι παράγοντες κινδύνου στο ελάχιστο. Σήμερα σχεδόν όλοι αυτοί παράγοντες ελέγχονται. Το κάπνισμα όποιος θέλει το κόβει, η υπέρταση με τα σύγχρονα αντιυπερτασικά ρυθμίζεται, το λιπιδαιμικό προφίλ με την κατάλληλη δίαιτα και φάρμακα μεταβάλλεται, το μόνο που δεν μπορούν οι άνδρες είναι να αλλάξουν το φύλο τους. Γι' αυτό οι άνδρες θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί, οι δε γυναίκες να ξέρουν πως η προστασία της φύσης διαρκεί όσο έχουν έμμηνο ρύση μετά εξισώνονται με τους άνδρες.
Το ελληνικό έθνος που επέζησε αιώνες με λίγο λάδι, ψωμί και κρασί κινδυνεύει τώρα από την καλοπέραση. Θυμάμαι την γιαγιά μου που έλεγε πως οι τάδε πέθαναν στην κατοχή γιατί δεν είχαν λάδι, ενώ οι δείνα επέζησαν γιατί είχαν. Τότε μικρός δεν το καταλάβαινα πόσο δίκιο είχε. Σήμερα αν ζούσε η γιαγιά μου θα της έλεγα: "οι τάδε πέθαναν γιατί δεν το χρησιμοποιούσαν ενώ το είχαν το ελαιόλαδο άφθονο".
Είναι αλήθεια ότι η κατανάλωση του ελαιολάδου μειώθηκε τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα η τιμή του να πέσει και να αρχίσει να γίνεται προβληματική η καλλιέργεια της ελιάς. Αυτό οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στην πλύση εγκεφάλου που μας έκαναν οι μεγάλες χημικές εταιρείες και σε ένα ποσοστό είμαστε υπεύθυνοι και εμείς οι ιατροί. Είναι γνωστό ότι τα ζωικά λιπαρά ή αλλιώς αυτά που περιέχουν κεκορεσμένα λιπαρά οξέα προάγουν την αθηρωμάτωση των αγγείων. Δηλαδή με απλά λόγια το φράξιμο των αγγείων και ιδίως των στεφανιαίων της καρδιάς με αποτέλεσμα το γνωστό σε όλους έμφραγμα του μυοκαρδίου.
Ως αντίδοτο σε αυτό προτάθηκε η χρήση των λεγομένων πολυακορέστων λιπαρών οξέων που φέρονται συνοπτικά ως σπορέλαια. Κύριοι εκπρόσωποι των σπορέλαιων είναι το καλαμποκέλαιο, το σογιέλαιο, φυστικέλαιο, ηλιέλαιο κά.
Όμως λύθηκε το πρόβλημα με την χρήση των σπορέλαιων; όχι. Μάλλον μπλέχτηκε περισσότερο. Η μεν δράση τους στην μείωση της ολικής χοληστερόλης είναι τεκμηριωμένη αλλά η μείωση παράλληλα και της HDL-χοληστερόλης (αυτής που λέμε καλή χοληστερίνη) αντιστρατεύεται αυτή την καλή δράση. Η υποχοληστερολαιμική τους δράση προβλήθηκε από τις χημικές βιομηχανίες ως πανάκεια. Όμως δεν είναι ικανό και αναγκαίο ένα λάδι για να χαρακτηριστεί υγιεινό να ρίχνει μόνο την χοληστερίνη όπως θα δούμε παρακάτω. Χρειάζεται επίσης να μην παρουσιάζει παρενέργειες όπως μείωση της αντίστασης του οργανισμού ή τάση για καρκινογένεση, που δυστυχώς παρουσιάζουν τα σπορέλαια.
Μερικές φορές ακούμε να λένε "αυτός δεν είχε χοληστερίνη, γιατί έπαθε έμφραγμα;" ή πάλι "έχει πάνω από 400 χοληστερίνη και δεν παθαίνει τίποτα". Εδώ πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση μιλάμε πάντα για στατιστικούς κινδύνους και η εξήγηση του φαινομένου που είναι και κόλαφος για τα σπορέλαια παρατίθεται στην επομένη παράγραφο.
Από την δεκαετία του 50 ένας Σουηδός ερευνητής μελετώντας ανθρώπινες αορτές παρατήρησε πως μερικοί άνθρωποι ενώ είχαν υψηλή χοληστερόλη δεν είχαν αντίστοιχη αθηρωμάτωση και αντίθετα άνθρωποι με χαμηλή χοληστερόλη είχαν αθηρωμάτωση. Μελετώντας αυτό το παράδοξο βρήκε ότι το κοινό στοιχείο που περιείχαν οι αορτές με την αθηρωμάτωση ήταν η μεγάλη περιεκτικότητα σε υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Το εύρημα αυτό την δεκαετία του 50 δεν μπόρεσε να αξιολογηθεί γιατί η ανοσολογία ήταν ακόμη στα σπάργανα. Σήμερα ξέρουμε ότι πραγματικά υπεύθυνες για την αθηρωμάτωση είναι οι "τροποποιημένες LDL" που ακριβώς περιέχουν αυτά τα υπεροξειδωμένα λιπαρά οξέα. Και εδώ είναι η μεγάλη υπεροχή του ελαιολάδου (παρθένου). Το παρθένο λάδι περιέχει φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες όπως είναι η Βιταμίνη Ε που εμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπαρών οξέων, αντίθετα τα σπορέλαια ενώ ρίχνουν την ολική χοληστερόλη προάγουν την υπεροξείδωση και έτσι η προστασία τους έναντι της αθηρωμάτωσης μειώνεται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι λαοί της μεσογείου που το χρησιμοποιούν χιλιάδες χρόνια δεν ήξεραν τι πάει να πει έμφραγμα.
Last update: Mon, 28 Feb 2011 07:49:16
Ιστορική αναδρομή