Κάντε κλικ πάνω στον φακό για να δείτε πως έφτιαχνει ο μπαρμπα - Βαγγέλης* τα αερόστατα

*Ο μπαρμπα Βαγγέλης δεν είναι πια κοντά μας.

Το αερόστατο του Λεωνιδίου

Το κείμενο πρόσφερε ευγενικα το


Αγία Αικατερίνη, Λεωνίδιον Πάσχα 2001

Κάντε κλικ εδώ για να δείτε μια επιτυχημένη απογείωση αεροστάτου

Το Λεωνίδιο είναι μια όμορφη κωμόπολη στην ανατολική Πελοπόννησο. Έχει στενά δρομάκια με πέτρινα σπίτια και χρωματιστές αυλόπορτες. Το σχολείο είναι κι αυτό πολύ ωραίο. Οι κάτοικοι είναι καλοσυνάτοι και πρόσχαροι. Τα βουνά που υψώνονται γύρω από το χωριό δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας αλλά και αίσθημα αποκλεισμού. Μοιάζουν με τεράστιους μυτερούς κόκκινους βράχους, που χαρακτηρίζουν και οριοθετούν την κωμόπολη.

Η θάλασσα όμως δεν είναι μακριά. Ελάχιστα χιλιόμετρα από το Λεωνίδιο βρίσκεται το παραθαλάσσιο χωριό Πλάκα. (Σημείωση Φ.Β.Μπεκύρου: η Πλάκα δεν είναι παραθαλάσσιο χωριό αλλά το επίνειο της πόλης του Λεωνιδίου. Γύρω από το λιμάνι έχει αναπτυχθεί ένας οικισμός τουριστικός αλλά δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως χωρίο. Παρόμοιοι οικισμοί υπάρχουν δίασπαρτοι στον κάμπο του Λεωνιδίου, αποτελούν όμως αναπόσπαστα τμήματα του Λεωνιδίου, εξάλλου η συμπαγής ομοιογένεια του πληθυσμού δεν επιτρέπει την ανάπτυξη χωριστικών διαθέσεων). Στο Λεωνίδιο, κάθε χρόνο, το βράδυ της Ανάστασης, ο ουρανός φωτίζεται από εκατοντάδες φαναράκια που λάμπουν: Είναι τα αερόστατα της ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ.

Τα αερόστατα, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των μεγαλύτερων, άρχισαν να κατασκευάζονται στο χωριό στα τέλη του 19ου αιώνα ή στις αρχές του 20ου και οι Λεωνιδιώτες συνεχίζουν να τα φτιάχνουν μέχρι σήμερα. Μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα, γύρω στα 1970, το έθιμο δεν λειτούργησε.(Σημείωση Φ.Β.Μπεκύρου: Ο   συντάκτης του κειμένου μάλλον έχει μπερδέψει τα αερόστατα με τα πυροτεχνήματα που πραγματικά μια χρονιά δεν ακούστηκε ούτε τρακα τρούκα εξαιτίας της απαγόρευσης της στυγνής δικτατορίας της 21 Απριλίου 1967. Τα αερόστατα όμως η "χούντα" κι αυτή ακόμα του Ιωαννίδη δεν κατάφερε ποτέ να τα σταματήσει, αυτά πάντα πετούσαν λεύτερα και ψηλα).

Το Λεωνίδιο χωρίζεται σε πέντε ενορίες; Την ενορία της Ευαγγελίστριας - που έχει το τοπικό όνομα “Στάη” και είναι η Μητρόπολη, την ενορία των Τριών Ιεραρχών που λέγεται και “Κοίλασο”, την ενορία του Ιωάννου του Προδρόμου - που λέγεται και “Σίο”, και τις ενορίες της Αγίας Κυριακής και της Αγίας Αικατερίνης. Κάθε ενορία φτιάχνει γύρω στα ογδόντα (80) με εκατό (100) αερόστατα Aρα, πεντακόσια (500) περίπου αερόστατα κατασκευάζονται κάθε Πάσχα στο χωριό. Πεντακόσιες πολύχρωμες φλόγες ανεβαίνουν στον ουρανό κάθε χρόνο. Βέβαια, κάποια από αυτά δεν καταφέρνουν να ανάψουν και τότε ακολουθούν πειράγματα από τους άλλους ενορίτες. Το ίδιο γίνεται και αν κάποιο αερόστατο πάρει φωτιά και καεί στον αέρα, γιατί αυτό σημαίνει ότι η κατασκευή του δεν ήταν και τόσο πετυχημένη.

Ο παππούς του μικρού Βαγγέλη, ο μπάρμπα - Βαγγέλης ο Ξηντάρης, λέει ότι τα αερόστατα αρχίζουν να φτιάχνονται δύο με τρεις μήνες πριν το Πάσχα Ο ίδιος τα έφτιαχνε από μικρός. Τότε οι άνθρωποι είχαν κέφι και μεράκι. Σήμερα που ο ίδιος είναι ογδόντα ετών, τα πράγματα - λέει - πώς έχουν αλλάξει. Όμως ο εγγονός του, ο συνονόματος, τον παρακολουθεί με πολύ μεγάλη προσοχή, την ώρα που φτιάχνει ένα ακόμα αερόστατο. Την ίδια στιγμή, τα παιδιά της Α' τάξης του Δημοτικού σχολείου του χωριού - που φτιάχνουν το δικό τους αερόστατο, στην αίθουσα του Δημαρχείου - δουλεύουν με πάθος.

Στο εργαστήρι του μπάρμπα- Βαγγέλη και στην αίθουσα του Δημαρχείου, οι κόκκινες και οι κίτρινες κόλλες χαρτί είναι απλωμένες στο τραπέζι και στο πάτωμα. Όλα είναι έτοιμα για ν' αρχίσει η κατασκευή του αερόστατου.

“Τα χαρτιά του αερόστατου τα παλιά τα χρόνια”, συνεχίζει ο κυρ-Βαγγέλης, “δεν ήταν τόσο ανθεκτικά όσο τα σημερινά, αλλά ήταν πάντα του εμπορίου. Τα χρώματα που συνηθίζονταν και συνηθίζονται μέχρι σήμερα είναι το άσπρο, το κόκκινο, το κίτρινο, το πράσινο και το μπλε. Με άλλα λόγια, τα βασικά χρώματα. Τα τελευταία χρόνια τα χαρτιά έρχονται από το εξωτερικό και μάλιστα από την Ιταλία και είναι τώρα πολύ πιο ανθεκτικά.

Ο παππούς ξεκινά να κολλάει τα χαρτιά, το ένα δίπλα στο άλλο και το ίδιο κάνουν και τα παιδιά στο Δημαρχείο. Στην αρχή ενώνουν δύο κόλλες χαρτί μεταξύ τους; μια κόκκινη με μια κίτρινη. Ύστερα τις κάνουν τέσσερις, τοποθετώντας τα χρώματα αντίθετα: κόκκινο -κίτρινο, κίτρινο - κόκκινο. Στη συνέχεια, τις τέσσερις κόλλες χαρτί τις κάνουν οκτώ και τις οκτώ δεκάξι. Στο σημείο αυτό πρέπει να φτιαχτεί ο “κουμπές”, ο θόλος του αερόστατου δηλαδή, με πολύ, μα πολύ μεγάλη προσοχή.

Ο κυρ-Βαγγέλης και τα παιδιά του σχολείου παίρνουν μια δυάδα από πολύχρωμες κόλλες χαρτί και τσακίζουν τις δυο άκρες τριγωνικά, όπως στο σχήμα, για να κατασκευάσουν τον “κουμπέ”. Αυτές τις άκρες που τσάκισαν, θα τις κόψουν με το μαχαίρι και θα τις κολλήσουν στη συνέχεια με την ψαρόκολλα.

Παλιά, θυμάται ο μπάρμπα-Βαγγέλης, κολλούσαν τις κόλλες με αλευρόκολλα, αραιό ζυμάρι δηλαδή, όπως αυτό που κατασκευάζουν το ψωμί. Όμως τα ποντίκια της αποθήκης, που πεινούσαν αρκετά, δεν άφηναν πολλές φορές για την Ανάσταση κανένα αερόστατο.

“Το πάνω μέρος του κουμπέ”, επιμένει ο παππούς, “πρέπει να είναι στενό για να μπορεί να φύγει ευκολότερα το αερόστατο”.

Το αερόστατο, παιδιά, βασίζεται στην αρχή της ΑΕΡΟΔΥΝΑΜΙΚΗΣ.(Σημείωση κατασκευαστού σελίδας : μάλλον θέλει να πεί την αρχή της ΑΝΩΣΗΣ) Ο Θέρμος αέρας που είναι ελαφρότερος από τον ατμοσφαιρικό, έχει την ιδιότητα να καταλαμβάνει τα ψηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.

Το συνολικό βάρος της συσκευής, λοιπόν, εξουδετερώνεται από τη δύναμη της άνωσης του Θέρμου αέρα, που πλέον έχει γεμίσει το σάκο. Τελικά, ο μπάρμπα - Βαγγέλης μοιάζει ικανοποιημένος από τον θόλο του, το ίδιο και τα παιδιά από τον δικό τους.

Όλα είναι πλέον έτοιμα για να ραφτεί το καλάμι, στο κάτω μέρος του αερόστατου. Τα καλάμια βρίσκονται στην παραλία της Πλάκας και ο κυρ-Βαγγέλης μας εξηγεί πόση υπομονή απαιτείται για να καθαριστούν καλά και να λεπτύνουν τόσο όσο χρειάζεται για να είναι ελαφρά και ευλύγιστα. Στο καλάμι κρύβεται, παιδιά, ένα ακόμα μυστικό του καλού αερόστατου. Ο παππούς το μετράει πολύ προσεκτικά και ύστερα τοποθετεί το αερόστατο πάνω στην καλαμωτή στεφάνη και το στηρίζει με τα “μαντάλια” - μανταλάκια. Θα ακολουθήσει, με τη βοήθεια του εγγονού, το ράψιμο του αερόστατου γύρω από το καλάμι.

- Παππού θα μου καλαμώσεις εκείνο το μικρό να το πετάξω τώρα;

“Στην Ανάσταση, μη βιάζεσαι. Βάστα τώρα να σταυρώσουμε το σύρμα και να το στηρίξουμε στο καλάμι για να κρεμαστεί η κολιμάρα”.

Τα παιδιά στο Δημαρχείο έφτιαξαν την “κολιμάρα” τους από πανιά, κατά προτίμηση βαμβακερά. Όμως, ο κυρ-Βαγγέλης επιμένει: “Όταν λέμε πανί, εννοούμε βαμβακερό ύφασμα”! Ύστερα κόβουν τα πανιά λουρίδες και τα κρεμάνε σ' ένα γάντζο και αυτόν τον κρεμάνε με τη σειρά του στο κάτω μέρος του αερόστατου, στο συρμάτινο Σταύρο. “Λίγο πριν ψάλλει ο παπάς το ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ”, μας λέει ο μπάρμπα - Βαγγέλης, “θα βουτήξουμε την κολιμάρα στο λάδι, θ' αναφτεί ο αφανός - φωτιά - και μόλις το αερόστατο ζεσταθεί, ενώ θ' ακούγεται το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης, πεντακόσια αερόστατα θα φύγουν προς τα βουνά”.

Προσοχή Όμως! Το εσωτερικό του αερόστατου πρέπει να είναι καθαρό. Να μην η προεξέχουν χαρτιά από τις ενώσεις, γιατί τότε θα πάρει φωτιά και θα καεί.

- Της Αγίας Αικατερίνης δεν καίγονται ποτέ, φωνάζει με μάτια που αστράφτουν, ο εγγονός του.

Ο παππούς του χαμογελάει, γιατί ξέρει ότι σε όλες τις ενορίες κάποτε μερικά αερόστατα καίγονται.

Κανείς δεν μπορεί να μας πει, παιδιά, πώς έφτασε πριν εκατό χρόνια όπως λένε - το έθιμο του αερόστατου στο Λεωνίδιο. Aλλοι μας πληροφορούν πως ήρθε από τη μακρινή Δύση, άλλοι πως ήρθε από την Καλαμάτα και άλλοι πως το έφεραν οι κάτοικοι κάποιου γειτονικού χωριού.

Το βέβαιο Όμως είναι πως οι Λεωνιδιώτες αγαπούν το έθιμό τους και το διατηρούν μέχρι και σήμερα, φωτίζοντας τον ουρανό μ' εκατοντάδες πολύχρωμα φανάρια, που όσο ανεβαίνουν και όσο απομακρύνονται, γίνονται όλο και πιο μικρά, πιο μικρά... τόσο μικρά, που στο τέλος μοιάζουν με τα φαναράκια που κρατάτε και εσείς παιδιά.

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ