ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ

ΟΝΟΜΑ:................................ΕΠΩΝΥΜΟ:...............................................................

ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ:...................ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:.........................................................

Α. Να δώσετε μια σύντομη περίληψη του παρακάτω κειμένου. (100-120 λέξεις)

[...] Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι γνωρίζουμε αυτό τον τύπο, ξέρουμε ποιο είναι αυτό το "δικαίωμα των δικαιωμάτων". Μας το έχει παραδώσει ένας μεγάλος φιλόσοφος των νεωτέρων χρόνων, o Εμμανουήλ Kant, σε μια κλασική για τη λιτότητά της διατύπωση. Κοίταξε -μας είπε- να ενεργείς και να αισθάνεσαι έτσι, ώστε ποτέ να μη μεταχειρίζεσαι τον άνθρωπο ως μέσο αλλά πάντοτε να τον έχεις σκοπό στις προθέσεις και στις πράξεις σου. Δεν έχω συναντήσει ωστώρα πιο υψηλόφρονη προτροπή, που να δείχνει τέτοιαν εμπιστοσύνη και τόσο σεβασμό στον άνθρωπο σαν άνθρωπο. Εάν τη μεταφέρουμε στο σχήμα του ορισμού [του ανθρώπου] και τη συσχετίσουμε με την παραπάνω ανάλυσή μας, θα έχουμε την εξής απλή και συνάμα βαρυσήμαντη φόρμουλα: "'Ανθρωπος είναι το μοναδικό μέσα στο γνωστό μας σύμπαν ον που έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να λογαριάζεται πάντοτε ως σκοπός και ποτέ ως μέσον". Αυτή -θα παραδεχτούμε- είναι η γλώσσα του γνήσιου ουμανισμού. Κανένας "σκοπός", όσο ψηλά κι αν τον τοποθετήσουμε, με όσην αίγλη κι αν τον περιβάλουμε, δεν μπορεί να δικαιολογήσει εκείνον που θα χρησιμοποιήσει τον άνθρωπο ως μέσον για την πραγματοποίησή του. "Μέσα για κάποιο σκοπό" μπορούν (και στην ανάγκη, επιβάλλεται) να γίνουν όλα τα όντα εκτός από ένα: τον άνθρωπο. Αυτός οφείλει να είναι, και δικαιούται να απαιτήσει να είναι, μόνο σκοπός. Η αξία του δεν αντικατασταίνεται με τίποτα. Δεν μπορεί να αποτιμηθεί με καμιάν άλλη. Είναι το μέτρο των άλλων αξιών. Εκείνος λοιπόν που τον κατεβάζει από το υψηλό επίπεδο του απόλυτου "σκοπού" στο χαμηλό επίπεδο του σχετικού "μέσου", ή αυτός που αυτοκαταδικάζεται (από βλακεία ή ανανδρία) σε "μέσον προς άλλο σκοπό", αναιρεί, καταλύει, "σκοτώνει" τον άνθρωπο μέσα στον άνθρωπο. Μεγαλύτερη βλασφημία, βαρύτερο έγκλημα δεν υπάρχει.

Τα δικαιώματα όμως συνυφαίνονται με ισομεγέθεις ευθύνες. Να λογαριάζεσαι (από τους άλλους και από τον εαυτό σου) σαν άνθρωπος δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και ευθύνη. Το πρώτο μάς αρέσει, το δεύτερο αποφεύγουμε να το ομολογούμε. Το "ως χαρίεν άνθρωπος" του αρχαίου ποιητή, έχει δύο όψεις, τη μια φανερή, την άλλη αφανή: -Τι χαριτωμένο πράγμα είναι να είσαι άνθρωπος!- Αλλά και τι βαρύ, τι ασήκωτο πράγμα είναι να είσαι άνθρωπος...

Ε. Π. Παπανούτσος, Η κρίση του πολιτισμού μας, σ. 222-223

Β. Ερωτήσεις

  1. Ποιο είναι το θέμα που απασχολεί το συγγραφέα του παρόντος άρθρου και ποια είναι η θέση του;
  2. "Τι χαριτωμένο... άνθρωπος!" (τελευταία παράγραφος): Ξεκινώντας από αυτήν την περίοδο-κατακλείδα να συγκροτήσετε μια σύντομη παράγραφο (80-100 λέξεις), όπου θα αναπτύσσονται οι λεπτομέρειες και τα επιχειρήματα που οδήγησαν στην εν λόγω κατακλείδα.
  3. α. Να βρείτε ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο των παρακάτω λέξεων:

αντώνυμα

  1. προτροπή....................................................................................
  2. σεβασμός...................................................................................
  3. εμπιστοσύνη...............................................................................
  4. ανάλυση......................................................................................
  5. αξία............................................................................................

συνώνυμα

  1. συζητώ.......................................................................................
  2. συλλογικός................................................................................
  3. παραχωρώ..................................................................................
  4. αποτιμώ......................................................................................
  5. ομολογώ......................................................................................

β. Να βρείτε δέκα (10) ρήματα σύνθετα από το ίσταμαι, που επικρατούν και στα Ν. Ελληνικά και να τα χρησιμοποιήσετε σε προτάσεις.

  1. Χρησιμοποιώντας μερικά από τα ρήματα προβάλλω, αναγνωρίζω, ξεχωρίζω, παραχωρώ, εκφράζω, καθορίζω, ρυθμίζω, αναφέρω, αμφισβητώ, υπολογίζω, περιβάλλω, καταπατώ, αποτιμώ, καταδικάζω, καθώς και τα αντίστοιχα της παθητικής φωνής, να γράψετε δύο σύντομες παραγράφους (80-100 λέξεις η καθεμία). Στην πρώτη να περιγράψετε την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που γίνεται σε πολλές κοινωνίες της εποχής μας, και στη δεύτερη τις προσπάθειες για την προστασία και κατοχύρωσή τους.

Γ. Έκθεση

Είναι γενικά παραδεκτό ότι η ανθρωπότητα σημείωσε τα τελευταία χρόνια αξιόλογη πρόοδο σε πολλούς τομείς της ζωής της, ιδιαίτερα στις λεγόμενες αναπτυγμένες χώρες. Μέσα σ' αυτή την πρόοδο ποια θέση κατέχει, κατά τη γνώμη σας, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης ύπαρξης γενικότερα; Να διατυπώσετε τις απόψεις σας σε ένα άρθρο 500-600 λέξεων για τη σχολική σας εφημερίδα.

 

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ

ΟΝΟΜΑ:............................... ΕΠΩΝΥΜΟ:..............................................................

ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ:...................ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:.........................................................

Α. Να δώσετε μια περίληψη του παρακάτω κειμένου (150-180 λέξεις).

Αναζητώντας τη χαμένη ευτυχία

[...] Ευτυχία, μεγάλη λέξη φυσικά, αφού οι ειδικοί ισχυρίζονται πως με την ευτυχία συμβαίνει ό,τι ακριβώς και με τον Ήλιο ή το θάνατο: δεν μπορούμε να την κοιτάξουμε κατάφατσα. Μόλις θελήσουμε να την πιάσουμε, εξαφανίζεται. Ξέρουμε πολύ καλά πότε είμαστε δυστυχείς, εκνευρισμένοι, θυμωμένοι ή θλιμμένοι, αλλά δεν συνειδητοποιούμε πότε είμαστε ευτυχισμένοι, παρά μόνον όταν πια η κατάσταση αυτή αποτελεί παρελθόν. Ωστόσο, την αναζητούμε σαν να επρόκειτο για μια κρυμμένη διάσταση, μια χώρα που θέλουμε να κατακτήσουμε, την κυνηγάμε σαν ένα άγριο θήραμα. Για να πετύχουμε το σκοπό μας, καθηγητές σε σοβαρά πανεπιστήμια μελετούν το θέμα, ενώ δημιουργήθηκαν ήδη κλινικές γέλιου, καταστρώθηκαν κυβερνητικά σχέδια, επιστήμονες ανατέμνουν τον εγκέφαλο για να εντοπίσουν τη ζώνη ευτυχίας, χάπια διατίθενται, όπως τα περίφημα Προζάκ... Φαίνεται, τελικά, πως θεωρούμε την ευτυχία αναφαίρετο δικαίωμά μας. Όσοι όμως νομίζουν πως μπορούν να την αγοράσουν με το χρήμα, απατώνται, γιατί είναι πλέον σίγoυρo πως η ευτυχία δεν αγοράζεται. Όχι μόνο το να κατέχεις όλο και περισσότερα υλικά αγαθά δεν προσφέρει πραγματική ικανοποίηση, αλλά επί πλέον εκείνοι που έθεσαν τον πλουτισμό ως προτεραιότητα στη ζωή τους γρήγoρα αντιμετώπισαν το άγχος και την κατάθλιψη σε ασυνήθιστο βαθμό και συγχρόνως είδαν μειωμένη την αίσθηση της ευμάρειας. Το ίδιο ισχύει για εκείνους που αναζητούν, πέρα από οτιδήποτε άλλο, τη δόξα και το να γίνoυν ελκυστικοί πάση θυσία. Σε ψυχολογικό επίπεδο -πάντα- φαίνεται πως δεν τα καταφέρνουν καλύτερα από εκείνους που, αντίθετα, αντί για δόξα επιδιώκουν να δημιουργήσουν στενές σχέσεις με τους άλλους, να αναπτύξουν τη δική τους ταυτότητα ή να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους.

Παλαιότερες μελέτες είχαν δείξει πως ούτε τα έσοδα ούτε η ομορφιά έχουν σχέση με την αίσθηση της ευζωίας, αλλά ο Ρίτσαρντ Ράιαν, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ράτσεστερ, έκανε ακόμη πιο ανησυχητικές ανακαλύψεις. Σε τρεις έρευνες, που δημοσιεύτηκαν από το 1993 σε σημαντικά έντυπα Ψυχολογίας και που συμπληρώνονται συνεχώς, οι ερευνητές σκιαγραφούν ένα πολύ σκοτεινό πορτρέτο όσων δίνουν προτεραιότητα στους "συμβατικούς στόχους" όπως το χρήμα, τη δόξα ή την ομορφιά.

Αυτά τα άτομα όχι μόνο πέφτουν πιο συχνά σε κατάθλιψη από τα άλλα, αλλά παρουσιάζουν μεγαλύτερες διαταραχές συμπεριφοράς. Παρατηρείται επίσης χαμηλότερη ζωτικότητα και αίσθηση του ανικανοποίητου. [...]

Το θέμα όμως έχει και την οικονομική του πλευρά. Ο οικονομολόγος Ρόμπερτ Φρανκ, στο βιβλίο του "Luxury Fever", που κυκλοφόρησε πρόσφατα στις ΗΠΑ, διαπιστώνει πως δύο δεκαετίες πλουτισμού και υπερβολικών δαπανών δεν έκαναν κανέναν ευτυχέστερο. Είναι προφανές πως ο αλόγιστος καταναλωτισμός δεν παίζει για πολύ κάποιο θεραπευτικό ρόλο. Σύμφωνα με το συγγραφέα, o δυτικός κόσμος επιδόθηκε σε μια μανία μεγάλης σπατάλης, που τελικά κατέκτησε και τις μεσαίες τάξεις, ακόμη και τις χαμηλές. Αυτό που παλαιότερα εθεωρείτο πολυτέλεια, σήμερα έγινε υποχρεωτικό αγαθό και η έλλειψή του πηγή δυστυχίας. Μεγάλα σπίτια, αυτοκίνητα γρηγορότερα, διακοπές όλο και πιο μακρινές, αλλά και λιγότερο χρόνο αφιερωμένο στην οικογένεια και τους φίλους, περισσότερος χρόνος στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Μήπως είμαστε καταδικασμένοι να παραμείνουμε αιωνίως ανικανοποίητοι; [...]

Πού βρίσκεται, λοιπόν, η ευτυχία ύστερα από τόσες μελέτες και έρευνες; Μήπως στο ντιβάνι του ψυχιάτρου; Όλοι ψάχνουμε να βρούμε τις αιτίες του ανικανοποίητου και η ζωή μας γίνεται ένα ταξίδι σε αναζήτηση του εαυτού μας, με την πρόθεση να βρούμε στη διαδρομή την ευτυχία. Αλλά κανείς δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται. Πάντως, είναι σαφές πως δεν τη βρίσκουμε αναζητώντας την, όπως άλλωστε και δεν κοιμόμαστε επειδή έτσι θέλουμε. Η ευτυχία είναι ένα υποπροϊόν, μια έννοια που παραμένει ανάμεσα στις γραμμές, είναι σαν μια σκιά. Με την ψυχοθεραπεία μπορούμε ίσως να βρούμε τις αιτίες του πόνου ή της κακοδαιμονίας μας και συνειδητοποιώντας τες να ξαναπάρουμε τη ζωή στα χέρια μας. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως βρίσκουμε και την ευτυχία. Εκείνος που ισχυρίζεται πως είναι ευτυχισμένος είναι αυτός που είναι συνεχώς απασχολημένος με κάτι, που έχει πολλές δραστηριότητες. Σ' αυτό καταλήγουν όλες οι επιστημονικές έρευνες για την ευτυχία. Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι έχουν πάντα κάποιο σκοπό στη ζωή τους. Όσοι εργάζονται έχουν περισσότερες πιθανότητες να ευτυχήσουν από ό,τι οι άνεργοι και δεν είναι παρά μόνο μερικώς, για οικονομικούς λόγους. Οι εκκεντρικοί κρατούν το μυστικό της ευτυχίας: ασχολούνται με πάθος με τις εμμονές τους. Και τα ευτυχισμένα παιδιά είναι εκείνα που απορροφώνται εντελώς από τα παιχνίδια τους.

Τελικό συμπέρασμα; Μην αγοράζετε λαχεία, μη σπαταλάτε όλες τις οικονομίες σας σε πολυτελείς τόπους διακοπών. Καλύτερα τακτοποιήστε ένα ντουλάπι που θέλετε να το κάνετε εδώ και μήνες και επιτέλους, κάντε κι εκείνο το δύσκολο τηλεφώνημα που αναβάλλετε συνεχώς. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες θα αισθανθείτε ευτυχείς. Αλλά, ακόμη κι αν οι μελέτες αποδειχθούν λανθασμένες, θα έχετε τουλάχιστον τακτοποιημένο το ντουλάπι σας, αντί να βρεθείτε στο χέρι με ένα λαχείο χωρίς καμία αξία!

Β. Τσιώρου, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 11-8-1999

Β. Ερωτήσεις

  1. Πού αναζητεί τη χαμένη ευτυχία η συγγραφέας;
  2. Η συγγραφέας διερωτάται "μήπως είμαστε καταδικασμένοι να παραμείνουμε αιωνίως ανικανοποίητοι". Ποια τεκμήρια την οδήγησαν στο συμπέρασμα αυτό;
  3. Να χρησιμοποιήσετε τις παρακάτω λέξεις σε προτάσεις με δύο διαφορετικές σημασίες για καθεμιά: διάσταση, μελέτη, τάξη, πρόθεση, γραμμή.
  4. Να ξαναγράψετε την τελευταία παράγραφο του κειμένου μετατρέποντας τον ευθύ λόγο σε πλάγιο.

Γ. Έκθεση

Συχνά υποστηρίζεται και εύκολα διαπιστώνεται ότι ο σύγχρονος άνθρωπος, μολονότι έχει ικανοποιήσει πολλές από τις ανάγκες του, δεν είναι ευτυχισμένος. Πώς εξηγείτε το φαινόμενο αυτό; Να εκθέσετε τις απόψεις σας σε ένα κείμενο 500-600 λέξεων που πρόκειται να δημοσιευθεί στη σχολική σας εφημερίδα.

 

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ

ΟΝΟΜΑ:................................. ΕΠΩΝΥΜΟ:.......................................................

ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ:.....................ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...................................................

ΚΕΙΜΕΝΟ: Τι θέλει η αλεπού στο παζάρι; (Έκφραση - Έκθεση Γ΄ σ.172-173)

Α. Να δώσετε μια περίληψη των πρώτων πέντε (5) παραγράφων του κειμένου. (150-180 λέξεις)

Β. Ερωτήσεις

  1. "Γιατί είναι γεγονός πως κάθε καλλιτεχνική εκδήλωση έχει πάντοτε μια εμπορική / οικονομική διάσταση": Να αναπτύξετε την παραπάνω θεματική φράση σε μια παράγραφο χρησιμοποιώντας δικά σας παραδείγματα από τη σύγχρονη κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα. (80-100 λέξεις)
  2. α. Με ποια επιχειρηματολογία ο συγγραφέας ανασκευάζει την αντίθετη άποψη; Βρίσκετε ισχυρή την επιχειρηματολογία αυτή;
  3. β. Τι επιδιώκει ο συγγραφέας να επιτύχει όταν συμφωνεί καταρχήν με τη λογική ορισμένων από τα επιχειρήματα της αντίθετης άποψης;
  4. Να βρείτε 10 σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας διαφορετικό κάθε φορά συνθετικό των παρακάτω λέξεων: καλλιτεχνική, χορογράφων, ξενοφοβίας, αρχαιολατρίας, πρωταρχικό.
  5. "Τι θέλει η αλεπού στο παζάρι;": Να σχολιάσετε τον τίτλο του άρθρου.

Γ. Έκθεση

Τα σύγχρονα καλλιτεχνικά δημιουργήματα σε όλες σχεδόν τις μορφές τέχνης, από τη μουσική μέχρι τη λογοτεχνία, συμπλέκονται και συνδυάζονται με εμπορικές και γενικότερα οικονομικές δραστηριότητες. Πιστεύετε ότι με τη συνύπαρξη αυτή προάγεται και αναπτύσσεται η τέχνη ή μήπως με την εμπορευματοποίηση της καλλιτεχνικής δημιουργίας υποτιμάται και ευτελίζεται; Να γράψετε ένα κείμενο 500-600 λέξεων που θα δημοσιευθεί στη σχολική σας εφημερίδα.

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ

ΟΝΟΜΑ:.................................... ΕΠΩΝΥΜΟ:................................................................

ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ:........................ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:.........................................................

 

ΚΕΙΜΕΝΟ: Ψυχολογικές και παιδαγωγικές επισημάνσεις για τη χρήση της πληροφορικής στην εκπαίδευση (Έκφραση-Έκθεση Γ΄ σ. 183-184, §§ 1-7)

Α. Να δώσετε μια περίληψη του παραπάνω κειμένου. (120-150 λέξεις)

Β. Ερωτήσεις

  1. Νομίζετε ότι ο συγγραφέας είναι υπέρ ή κατά της χρήσης της πληροφορικής στην εκπαίδευση; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας με παραπομπές στο κείμενο.
  2. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο του κειμένου.
  3. Να αντικαταστήσετε τις παρακάτω λέξεις με άλλες συνώνυμες χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα του κειμένου: προθυμία (§1), εξαγγείλει (§1), προάγει (§2), δεξιοτήτων (§3), επίγνωση (§3).
  4. Να βρείτε το συνδετικό ρόλο καθεμιάς από τις εξής λέξεις: αν (§1), αλλά και (§2), Κι όμως (§4), αφού (§4), ή και (§6).

Γ. Έκθεση

Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου (§7) ο συγγραφέας αναφέρεται στη χρήση του Η/Υ για τη διδασκαλία μαθημάτων στο σχολείο και προσθέτει ότι ενώ στον τομέα αυτό προσφέρει τις περισσότερες δυνατότητες, εντούτοις δεν έχουν γίνει αυτά που μπορούν να γίνουν.
Να γράψετε μια επιστολή προς το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, που είναι αρμόδιος φορέας για την εκπόνηση των σχολικών προγραμμάτων, στο οποίο να αναφέρετε τις δυνατότητες που παρέχει κατά τη γνώμη σας η χρήση του Η/Υ στη διδασκαλία των σχολικών μαθημάτων και να εισηγείσθε την εισαγωγή των υπολογιστών στη διδακτική πράξη.
Εφόσον διαφωνείτε με την εν λόγω εισαγωγή, να διατυπώσετε τεκμηριωμένα τις προσωπικές σας απόψεις επί του θέματος. (500-600 λέξεις)

Απ. Κερκινέογλου, Έκφραση-Έκθεση για τις Πανελλήνιες εξετάσεις, Αθήνα 2003

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ