ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

2000

1. Ιούνιος

ΟΜΑΔΑ Α΄
ΘΕΜΑ Α1
Α1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.
Το "Πνεύμα των Νόμων" (1748) ήταν έργο του:
α. Βολταίρου
β. Μοντεσκιέ
γ. Ρουσσό
δ. Κεναί

Μονάδες 2

Ποια μορφή πολιτεύματος προτείνει ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο έργο;

Μονάδες 3

Α1.2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση.
Στη γαλλική κοινωνία του 18 αιώνα:
α. Η τάξη των ευγενών ήταν ομοιογενής.
β. Οι μεγαλοαστοί πλούτιζαν από το εμπόριο και τη βιομηχανία.
γ. Η οικονομική ισχύς του κλήρου στηριζόταν στο φόρο της δεκάτης.
δ. Η εκπαίδευση και η νοσοκομειακή περίθαλψη βρισκόταν στα χέρια των ευγενών.
ε. Οι αγρότες αποτελούσαν το 80% του γαλλικού πληθυσμού.
στ. Η Τρίτη Τάξη ήταν απαλλαγμένη από φόρους.

Μονάδες 6

Α1.3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα γράμμα της πρώτης στήλης και δίπλα τους αριθμούς των προτάσεων της δεύτερης στήλης, που το περιεχόμενό τους αντιστοιχεί σωστά σε αυτά.

α . Φαναριώτες1. Ήταν υπόλογοι για την κατανομή, είσπραξη και απόδοση των φόρων.
β. Προεστοί ή δημογέροντες ή κοτσαμπάσηδες2. Διορίζονταν οσποδάροι (ηγεμόνες) της Βλαχίας και της Μολδαβίας.
γ. έμποροι, πλοιοκτήτες ή χρηματομεσίτες3. Έγιναν φορείς επαναστατικών ιδεών.
 4. Αποτελούσαν ένα είδος διοικητικής και κοινωνικής αριστοκρατίας.
 5. Συνδέθηκαν με το ευρωπαϊκό κεφάλαιο (εμπορικό, τραπεζικό, ναυτιλιακό).
 6. Ήταν αιρετοί.

Μονάδες 6

Α1.4. Να απαντήσετε στην ακόλουθη ερώτηση: Ποια ήταν τα στοιχεία που ευνοούσαν μια επαναστατική οργάνωση, όπως ήταν η Φιλική Εταιρεία;

Μονάδες 8

ΘΕΜΑ Α 2
Α.2.1 Να δώσετε με συντομία το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:
α. Νεοελληνικός Διαφωτισμός
β. Ιερή Συμμαχία
γ. Βιομηχανική Επανάσταση

Μονάδες 9

Α.2.2 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας εκλέχθηκε πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας από την:
α. Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (1821-1822).
β. Β΄ Εθνοσυνέλευση του ΄Αστρους Κυνουρίας (1823).
γ. Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (1827).
δ. Δ΄ Εθνοσυνέλευση του ΄Αργους (1829).

Μονάδες 2

Ποια ήταν η σημασία της εκλογής του Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας;

Μονάδες 6

Α.2.3 Η σύναψη των "δανείων της Ανεξαρτησίας" (1824 και 1825) είχε θετικές και αρνητικές συνέπειες για τους Έλληνες. Να γράψετε μία θετική και μία αρνητική συνέπεια.

Μονάδες 8

ΟΜΑΔΑ Β
ΘΕΜΑ Β1
Β1.1. Να διαβάσετε προσεκτικά τα κείμενα που ακολουθούν:
Α. Από οικονομική άποψη, τι χρειάζονται οι αποικίες; Αρχικά προσφέρουν ένα άσυλο και εργασία στους κατοίκους των φτωχών χωρών ή στους κατοίκους των χωρών που παρουσιάζουν υπερπληθυσμό. Αλλά υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος, που προσιδιάζει στους λαούς οι οποίοι διαθέτουν περίσσευμα από κεφάλαια ή από προϊόντα. Αυτός ο δεύτερος λόγος εναρμονίζεται περισσότερο με τη σημερινή πραγματικότητα. Κύριοι, υπάρχει κι ένα άλλο σημείο που πρέπει επίσης να θίξω· είναι η ανθρωπιστική και πολιτιστική πλευρά του θέματος. Πρέπει να πούμε καθαρά ότι οι ανώτεροι φυλετικά λαοί έχουν καθήκον απέναντι στους κατώτερους λαούς να τους εκπολιτίσουν. (Λόγος του Ζυλ Φερύ, υπουργού Εξωτερικών της Γαλλίας, στη Βουλή στις 28 Ιουλίου του 1885).
Β. Αποδοκιμάζουμε την αποικιακή πολιτική γιατί σπαταλά τον πλούτο και τις δυνάμεις των χωρών που θα έπρεπε να αφιερωθούν στη βελτίωση της μοίρας των λαών. Την αποδοκιμάζουμε σαν την απαισιότερη συνέπεια του καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο εμποδίζει στις χώρες που επικράτησε, την κατανάλωση με τους χαμηλούς μισθούς που προσφέρει στους εργάτες, ενώ αντίθετα αναγκάζεται να δημιουργεί σε μακρινές χώρες, με την κατάκτηση και τη βία, καινούριες αγορές. Την αποδοκιμάζουμε τέλος, γιατί σε όλες τις αποικιακές επιχειρήσεις η καπιταλιστική έννοια της δικαιοσύνης συνοδεύεται από μια πλήρη διαφθορά. (Λόγος του Γάλλου πολιτικού Ζαν Ζορές).
Ποια διαφορά θέσεων διαπιστώνετε στα παραπάνω κείμενα και με ποια επιχειρήματα διατυπώνεται αυτή η διαφορά;

Μονάδες 25

ΘΕΜΑ Β2
α. Ποιες ήταν οι αντιλήψεις του Ιωάννη Καποδίστρια για την εκπαίδευση (στοιχειώδη και πανεπιστημιακή) και ποια κατεύθυνση πήρε η εκπαίδευση στην περίοδο της Αντιβασιλείας;

Μονάδες 10

β. Ποια είναι, κατά την άποψή σας, τα θετικά και ποια τα αρνητικά στοιχεία του εκπαιδευτικού συστήματος που εφάρμοσε η Αντιβασιλεία;

Μονάδες 15

2001

1. Ιούνιος

ΟΜΑΔΑ Α΄
ΘΕΜΑ Α1
Α.1.1. Τι πρότεινε το πολιτικό ρεύμα της "φωτισμένης δεσποτείας" και ποιες ήταν οι θέσεις του κύριου εκπροσώπου του;

Μονάδες 8

Α.1.2. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας την ένδειξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση.

α. Η Α΄ Εθνοσυνέλευση εξέλεξε πενταμελές εκτελεστικό με Πρόεδρο τον Μαυροκορδάτο.
β. Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση αποφάσισε τη συγκρότηση εθνικού στόλου.
γ. Η Δ΄ Εθνοσυνέλευση αποδοκίμασε την πολιτική του Καποδίστρια.
δ. Η Ε΄ Εθνοσυνέλευση ψήφισε το "Ηγεμονικό Σύνταγμα".

Μονάδες 8

Α.1.3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα γράμματα της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε γράμμα τον αριθμό από τη Στήλη Β, που αντιστοιχεί σωστά.

ΣΤΗΛΗ ΑΣΤΗΛΗ Β
α. Το πρωτόκολλο της Πετρούπολης
(23 Μαρτίου/4 Απριλίου 1826)
1. Προέβλεπε ότι ναυτικές μοίρες των τριών Δυνάμεων θα αναλάμβαναν να επιβάλουν τη διακοπή των εχθροπραξιών μεταξύ Ελλήνων και Τουρκοαιγυπτίων.
β. Η Ιουλιανή σύμβαση του Λονδίνου (24 Ιουνίου/6 Ιουλίου 1827)2. Πρότεινε τη δημιουργία τριών ηγεμονιών υποτελών στο Σουλτάνο.
γ. Η συνθήκη της 7ης Μαΐου 18323. Ανακήρυσσε βασιλιά της Ελλάδας το Λεοπόλδο του Σαξ - Κοβούργου.
 4. Ανακήρυσσε βασιλιά της Ελλάδας τον Όθωνα.
 5. Τερμάτισε τον ρωσο-τουρκικό πόλεμο.
 6. Αναγνωρίζει για πρώτη φορά πολιτική ύπαρξη στους Έλληνες.

Μονάδες 9

ΘΕΜΑ Α2
Α.2.1. Να δώσετε με συντομία το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:
α. Φυσιοκράτες
β. Διομολογήσεις
γ. Εθνικά κτήματα.

Μονάδες 12

Α.2.2. Ποια ήταν η στάση της Α΄ Εθνοσυνέλευσης απέναντι στη Φιλική Εταιρεία και πώς ερμηνεύεται;

Μονάδες 7

Α.2.3. Ποιες ήταν οι βασικές προβλέψεις του Συντάγματος του 1844 για την άσκηση της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας;

Μονάδες 6

ΟΜΑΔΑ Β΄
ΘΕΜΑ Β1
Επισημαίνοντας σχετικά χωρία από τα παρακάτω κείμενα και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να αξιολογήσετε τη συνεισφορά των Φιλελλήνων στην πορεία της ελληνικής επανάστασης.

ΚΕΙΜΕΝΟ Α΄
Επιγραμματικός είναι ο χαρακτηρισμός του φιλελληνισμού από τον Γερμανό ιστορικό Mendelssohn Bartholdy (Μέντελσον-Μπαρτόλδυ). "ο φιλελληνισμός, γράφει, είχε γίνει μια δύναμη. Ισοπέδωσε τις μέγιστες πολιτικές αντιθέσεις και ένωσε τα εχθρικά πολιτικά κόμματα σ' ένα κοινό ενθουσιασμό. Επέδρασε, όπως συνήθως ενεργούν μόνο τα θρησκευτικά κινήματα: γκρέμισε τους μεσότοιχους των κοινωνικών τάξεων και των εθνικών συνειδήσεων. Με τους αριστοκράτες πήγαν οι πληβείοι χέρι με χέρι, αρμονικά, ως προς αυτό το ζήτημα, με τους ριζοσπάστες οι συντηρητικοί, με τη γερμανική νεολαία και τους Γερμανούς σοφούς οι Γάλλοι νομιμόφρονες ... Παντού ονειρεύονταν τη "ματοβαμμένη ορφανή του ευρωπαϊκού πολιτισμού" (δηλαδή την Ελλάδα). Αλλά ο ενθουσιασμός τότε μόνο θα είχε σημασία, όταν θα υψωνόταν πάνω από τον λόγο, για να γίνει πράξη. Και πραγματικά ο φιλελληνισμός θ' αποκτούσε όχι μόνο πιστούς από όλες τις κοινωνικές τάξεις και τα έθνη, αλλά και τους αποστόλους και τους μάρτυρες του ... Μάταιες ήταν οι απαγορεύσεις της αστυνομίας και των κυβερνήσεων ..."

Απ. Βακαλόπουλου, Ιστορία Νέου Ελληνισμού Ε΄, σελ. 576-577

ΚΕΙΜΕΝΟ Β΄
Τον Οκτώβριο του 1825 γράφει ο Howe στο ημερολόγιό του από τη Γραμβούσα: "Γρήγορα συνηθίζει κανείς στη ζωή του Έλληνα στρατιώτη. Είναι τώρα δυο μήνες που δεν έβγαλα τα ρούχα μου τη νύχτα και που δεν είχα άλλο στρώμα εκτός από το πάτωμα και μια κουβέρτα. και όμως κοιμούμαι εξ ίσου βαθιά, όπως και σε πουπουλένιο στρώμα με καθαρά λινά σεντόνια, και το κεφάλι μου αισθάνεται εξ ίσου καλά, με μόνο το μαντήλι μου ανάμεσά του και σε μια ομαλή πέτρα, όπως και όταν ακουμπούσε σε πουπουλένια μαξιλάρια".

Απ. Βακαλόπουλου, Ιστορία Νέου Ελληνισμού Στ΄ σελ. 1007

Μονάδες 25

ΘΕΜΑ Β2
Με βάση το κείμενο που σας δίνεται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις:
α. να επισημάνετε και να εξηγήσετε τα αποσπάσματα του κειμένου που περιγράφουν πτυχές της κατάστασης την οποία βρήκε ο Καποδίστριας μόλις έφτασε στην Ελλάδα.

Μονάδες 13

β. να εξηγήσετε και να αξιολογήσετε τη στάση των προκρίτων απέναντι στην προσπάθεια του Καποδίστρια για ανόρθωση.

Μονάδες 12

ΚΕΙΜΕΝΟ
Τη νύχτα της 18 Ιανουαρίου 1828 ... έφτασε στο Ναύπλιο ο εκλεγμένος από την Εθνοσυνέλευση Κυβερνήτης της Ελλάδος Ιω. Καποδίστριας. Τρία ξένα πολεμικά χαιρέτησαν την ελληνική σημαία με κανονιοβολισμούς. Είναι η πρώτη περίπτωση αποδόσεως επισήμων τιμών εκ μέρους των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, ενώ ο λαός επευφημούσε.
Οι εκθέσεις των κυβερνητικών εκπροσώπων μιλούσαν για εσωτερική αποσύνθεση. Ο υπουργός των εσωτερικών Λόντος ανέφερε ότι ολόκληρη η διοίκηση είχε αποσυντεθεί και η κάθε περιοχή αγνοούσε το κέντρο. Ο υπουργός των εξωτερικών και των ναυτικών παραπονέθηκε ότι η Ελλάς υπέφερε από την παρουσία των ξένων στόλων και των απαγορευτικών διαταγών των τριών ναυάρχων για ελεύθερη ναυσιπλοΐα με την απειλή των τηλεβόλων. Το μικρό ελληνικό ναυτικό κυβερνούσε αυθαίρετα ο Κόχραν χωρίς να λογαριάζει την κυβέρνηση. Ο πόλεμος είχε επιφέρει βαθειές πληγές στο εμπόριο και οι κάτοικοι των νησιών μόλις που ζούσαν. Ο υπουργός των Οικονομικών ανέφερε ότι τα έσοδα του κράτους ήταν μηδαμινά.

Μέντελσον-Μπαρτόλδυ, Ιστορία Ελληνικής Επαναστάσεως, (έκδ. Τολίδη) σελ. 183

2. Σεπτέμβριος

ΟΜΑΔΑ Α΄
ΘΕΜΑ Α1
Α.1.1. Ποια ήταν η θέση των ευγενών στην κοινωνική διάρθρωση της Γαλλίας πριν από το 1789; Ποιες κατηγορίες περιλάμβανε η τάξη αυτή;

Μονάδες 8

Α.1.2. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα γράμματα της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε γράμμα τον αριθμό από τη Στήλη Β, που αντιστοιχεί σωστά.

Στήλη ΑΣτήλη Β
α. Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος1. Επέβαλε να γίνει σεβαστή η αρχή της "δεδηλωμένης".
β. Δημήτριος Καλλέργης2. ΄Ηταν αρχηγός του Στρατιωτικού Συνδέσμου.
γ. Χαρίλαος Τρικούπης3. Κέρδισε την πλειοψηφία στις πρώτες βουλευτικές εκλογές του 1844.
 4. ΄Ηταν αρχηγός του αγγλικού κόμματος.
 5. Εξασφάλισε στρατιωτική στήριξη στην επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843.
 6. ΄Ηταν αρχηγός του γαλλικού κόμματος.

Μονάδες 9

Α.1.3. α. Ποιο από τα παρακάτω έργα γράφτηκε από τον ΄Ανταμ Σμιθ;

Μονάδες 2

β. Ποιες βασικές θέσεις υποστήριξε ο ΄Ανταμ Σμιθ στο έργο αυτό;

Μονάδες 6

ΘΕΜΑ Α2
Α.2.1. Να δώσετε με συντομία το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:
α. "Αόρατη Αρχή" της Φιλικής Εταιρείας
β. "Σχέδιο των τριών τμημάτων"
γ. Κολίγοι.

Μονάδες 12

Α.2.2. Ποια ήταν η σημασία της εκλογής του Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας από τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (Μάρτιος-Απρίλιος 1827);

Μονάδες 7

Α.2.3. Για ποιους λόγους αποφάσισε η Αγγλία να παραχωρήσει τα Επτάνησα στην Ελλάδα;

Μονάδες 6

ΟΜΑΔΑ Β΄
ΘΕΜΑ Β1
Με βάση το παρακάτω κείμενο και τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε:
α. Για ποιους λόγους ο Μοντεσκιέ προτείνει τη διάκριση των εξουσιών;

Μονάδες 15

β. Ποια είναι η θέση του ηγεμόνα στο πολίτευμα που προτιμά ο Μοντεσκιέ;

Μονάδες 10

ΚΕΙΜΕΝΟ:
"... Η μοναρχία αποδυναμώνεται, όταν ο ηγεμόνας, συγκεντρώνοντας όλη την εξουσία στο πρόσωπό του, συγκεντρώνει το κράτος στην πρωτεύουσα, την πρωτεύουσα στην αυλή του και την αυλή αποκλειστικά στο πρόσωπό του. Η μοναρχική εξουσία φθείρεται, όταν τα ανώτερα αξιώματα του κράτους επιβραβεύουν την πιο χαμηλή στάθμη δουλικότητας, όταν ο ηγεμόνας δε σέβεται το λαό του και αντίθετα χρησιμοποιεί τα ευτελέστερα εργαλεία της αυταρχικής εξουσίας.
..........................................................................................
Ο κάθε πολίτης είναι ελεύθερος όταν διακατέχεται από το συναίσθημα ότι η ασφάλειά του είναι εξασφαλισμένη· το συναίσθημα αυτό εξασφαλίζεται όταν ο ένας πολίτης δεν έχει τίποτα να φοβάται από έναν άλλο πολίτη.
΄Οταν στο ίδιο πρόσωπο ή στο ίδιο κυβερνητικό σώμα βρίσκονται ενωμένες η νομοθετική και η εκτελεστική εξουσία δεν υπάρχει ελευθερία, γιατί υπάρχει κίνδυνος μήπως ο ηγεμόνας θεσπίσει τυραννικούς νόμους, τους οποίους θα προσπαθήσει να επιβάλει τυραννικά.
Το ίδιο δεν υπάρχει ελευθερία εάν η δικαστική εξουσία δεν είναι χωρισμένη από τη νομοθετική και την εκτελεστική. Εάν η δικαστική εξουσία ήταν ενωμένη με τη νομοθετική, τότε οι πολίτες θα βρίσκονταν στη διάθεση της κάθε αυθαιρεσίας και η ζωή και η ελευθερία τους θα απειλούνταν. Αυτό θα συνέβαινε γιατί ο δικαστής θα ήταν συγχρόνως και νομοθέτης. Το ίδιο αν η δικαστική εξουσία ήταν ενωμένη με την εκτελεστική, τότε ο δικαστής θα μπορούσε να μεταβάλλεται σε καταπιεστή των πολιτών.
΄Ολα θα ήταν χαμένα αν ο ίδιος άνθρωπος, ή το ίδιο συλλογικό όργανο από ευγενείς ή από τον λαό ασκούσε και τις τρεις εξουσίες, τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική". (Μοντεσκιέ, Το Πνεύμα των Νόμων)

ΘΕΜΑ Β2
Με βάση τα παρακάτω κείμενα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις:
α. Να επισημάνετε τα χωρία των κειμένων που καταδεικνύουν τη μεταστροφή της αγγλικής πολιτικής το 1823, όταν Υπουργός των Εξωτερικών της Αγγλίας ήταν ο Γεώργιος Κάνιγκ.

Μονάδες 13

β. Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους πραγματοποιήθηκε η μεταστροφή αυτή της αγγλικής πολιτικής.

Μονάδες 12

ΚΕΙΜΕΝΟ Α:
"Την κατάστασιν του χριστιανικού τούτου λαού, ο οποίος στενάζει υπό τον ζυγόν των βαρβάρων από εκατονταετηρίδων, δεν δύναται η Αγγλία να βλέπη μετ' αδιαφορίας. Ο βασιλεύς επιθυμεί να ενεργήση ο πρέσβυς της Μεγάλης Βρεταννίας εις την Πύλην υπέρ των χριστιανών, να απαιτήση την εκπλήρωσιν των υποσχέσεων, τας οποίας έδωσεν η Πύλη περί τούτου προς τους πρέσβεις των συμμαχικών δυνάμεων και να της υποδείξη ότι, αν αρνηθή να ικανοποιήσει τας αξιώσεις αυτάς, δεν δύναται πλέον να διατηρή μετ' αυτής φιλικάς σχέσεις". Γραπτές οδηγίες του Γεωργίου Κάνιγκ προς τον πρεσβευτή της Αγγλίας στην Κων/πολη.

(Κόκκινος, Ελληνική Επανάσταση, 6, 68-69)

ΚΕΙΜΕΝΟ Β:
"Η αγγλική κυβέρνηση ώφειλε να θεωρήση τους εξοπλίσαντας τα πλοία των Έλληνας ή ως πειρατάς ή ως εμπολέμους. Και επειδή ολόκληρον έθνος, εξανιστάμενον κατά της Αρχής του, δεν ημπορεί να θεωρηθή ως πειρατικόν, ανάγκη πάσα να θεωρηθή ως εμπόλεμον, εφ' όσον φυλάττει τους κανόνας, και ενεργεί εντός των εν τοιαύτη περιστάσει παραδεδεγμένων όρων". Οδηγίες του Γεωργίου Κάνιγκ προς το βρετανό αρμοστή των Ιονίων Νήσων. (Κόκκινος, Ελληνική Επανάσταση, 6, 70)

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ:
"Ο Κάνιγκ φιλοδοξούσε να προσφέρει στους αστούς, στην τάξη των βιομηχάνων, εμπόρων και τραπεζιτών, δυνατότητα για νέα αναπτυξιακά άλματα, υποστηρίζοντας απελευθερωτικά κινήματα στην Ευρώπη και την Αμερική και δημιουργώντας έτσι νέες αγορές και ευκαιρίες κερδοσκοπικών επενδύσεων και εκμεταλλεύσεων".
Σχόλια Ποτέμκιν (Κ. Σιμόπουλου, Πώς είδαν οι ξένοι ταξιδιώτες το 1821 3. 139).

2002

1. Ιούνιος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των δεδομένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα του δεδομένου της Στήλης Β, που αντιστοιχεί σωστά.

Στήλη ΑΣτήλη Β
1. Ρουσσόα. Κάθε μορφή ελευθερίας και ιδιαίτερα η πνευματική είναι υπόθεση του κοινού νου.
2. Μπεκαρίαβ. Επειδή η εξουσία πρέπει να σταματά την εξουσία, επιβάλλεται η διάκριση των εξουσιών.
3. Μοντεσκιέγ. Η παραβίαση της συμφωνίας εκ μέρους των κυβερνώντων παρέχει αυτόματα στο λαό το δικαίωμα αντιμετώπισης της βίας με τη βία.
4. Βολταίροςδ. Η παιδαγωγική μέθοδος πρέπει να βασίζεται στη φυσική διδασκαλία.
 ε. Ο εξανθρωπισμός της ποινικής δικαιοσύνης είναι αναγκαίος.
 στ. Το κράτος δεν πρέπει να παρεμβαίνει στην οικονομική δραστηριότητα με δασμούς και φόρους.

Μονάδες 8

Α2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακολούθων ιστορικών όρων:
α. Σκλαβηνίες
β. Κουατροτσέντο
γ. Ιερή Εξέταση
δ. Φυσιοκράτες.

Μονάδες 12

Α3. Πώς συντελέστηκε ο εκχριστιανισμός των Σλάβων της Μοραβίας και ποια αποτελέσματα είχε;

Μονάδες 12

Α4. Ο Ρήγας Βελεστινλής ανέπτυξε πλούσια μεταφραστική και πρωτότυπη συγγραφική δραστηριότητα.
Ποια ήταν τα έργα του και σε τι απέβλεπε μ' αυτά;

Μονάδες 18

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Μελετώντας τα παρακάτω παραθέματα και αξιοποιώντας τις σχετικές μ' αυτά ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε το μίσος των Βυζαντινών κατά των Λατίνων, που συμπυκνώνεται στην περίφημη φράση του μεγάλου δούκα Λουκά Νοταρά, όταν πληροφορήθηκε την ένωση των εκκλησιών (1438-1439): "είναι προτιμότερο να δω να κυριαρχεί στην αγορά της Πόλης το φακιόλι (τουρμπάνι) των Τούρκων παρά η καλύπτρα των Λατίνων".

ΠΑΡΑΘΕΜΑ Α΄
Οι Σταυροφόροι βάλανε ξανά φωτιά στην Πόλη, για ν' ανοίξουνε δρόμο και κατά το σούρουπο καταλάβανε το βορειοδυτικό τμήμα της Κωνσταντινούπολης, τη συνοικία των Βλαχερνών. Η τρίτη αυτή πυρκαϊά, που κράτησε ίσαμε την άλλη μέρα το βράδυ, συνέχισε την καταστροφή της μεγάλης πόλης. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γάλλου χρονογράφου Βιλλεαρδουΐνου "υπάρχουνε περισσότερα σπίτια καμένα απ' όσα γερά στις τρεις πιο μεγάλες πόλεις του βασιλείου της Γαλλίας".(...)
Αφού η πυρκαϊά χώρισε τους αντιπάλους, ο Μούρτζουφλος προσπάθησε μάταια ν' ανασυντάξει το στρατό του. (...)
Όταν πια ο Μούρτζουφλος είδε πως του ήταν αδύνατο να κρατήσει την άμυνα, έφυγε προστατευόμενος από το σκοτάδι της νύχτας. Οι ιππότες εκμεταλλευόμενοι την αναρχία που ακολούθησε τη φυγή του καταλάβανε την πόλη ολόκληρη (13 του Απρίλη του 1204).
Τότες άρχισε η καταστροφή και η καταλήστευση της Κωνσταντινούπολης, που έμεινε ξακουστή στα χρονικά του Μεσαίωνα. Την καταστροφή αυτή την κράτησε χρόνια και χρόνια στην ανάμνησή της όλη η Ανατολή. Δώδεκα ώρες ύστερα από το τέλος της μάχης οι Σταυροφόροι αρχίσανε τη συστηματική λεηλασία. (...)
Τρία μερόνυχτα οι πεινασμένοι και εξαγριωμένοι από τη μακρόχρονη πολιορκία στρατιώτες λεηλατούσανε την πόλη. (...)
Οι Σταυροφόροι καταστρέψανε ανελέητα όλα τα έργα της αρχαίας τέχνης που είχαν συγκεντρώσει ο Κωνσταντίνος και οι διάδοχοί του. (...)
Οι βυζαντινές πηγές αναφέρουνε τα πιο όμορφα και ονομαστά αριστουργήματα της τέχνης που καταστρέψανε οι Σταυροφόροι. Η μαζική αυτή καταστροφή των πνευματικών προϊόντων, που συγκεντρώθηκαν από αιώνες, έκαμε μεγάλη ζημιά στον ίδιο τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ωστόσο, ακόμα κι αν η τέταρτη Σταυροφορία θεωρηθεί αποκλειστικά ληστρική επιχείρηση, και τέτοια πραγματικά στάθηκε, τα αποτελέσματά της ήταν πολύ κερδοφόρα για τη Δύση. Έτσι οι Σταυροφόροι βρέθηκαν να κατέχουν, εκτός απ' όσα είχαν αρπάξει σαν άτομα, σύμφωνα με όσα λέγει ένας από τους ιστορικούς τους, (ο Βιλλεαρδουΐνος), τόσα πολλά λάφυρα, που κανένας δε θα μπορούσε να εκτιμήσει την αξία τους.

Μ. Λεφτσένκο, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, σελ.318 (Διασκευή)

ΠΑΡΑΘΕΜΑ Β΄
Το μίσος, που χρόνο με το χρόνο μεγάλωνε ανάμεσα στους καταχτητές και ντόπιους, δεν άργησε να πάρει μεγάλες διαστάσεις.
Οι Λατίνοι περιφρονούσαν τους Έλληνες που είχαν ανώτερο πολιτισμό. Επέβαλλαν τη δική τους γλώσσα και εκβιάζανε και αναγκάζανε τους ντόπιους ν' ασπαστούν τον καθολικισμό. Έτσι οι δογματικές αντιθέσεις οξύνθηκαν πάλι και το εκκλησιαστικό σχίσμα έγινε αγεφύρωτο. Η ορθοδοξία έγινε κι αυτή τη φορά η αντιστασιακή ιδεολογία που κρατούσε τους Βυζαντινούς σε αναβρασμό και τους έσπρωχνε να οργανώσουν κινήματα ενάντια στους Λατίνους. Και κάθε φορά που παρουσιαζόταν ευκαιρία δεν έκρυβαν τα αντιδυτικά και αντιπαπικά αισθήματά τους.

Γιάννη Κορδάτου, Ιστορία της Ελλάδας, τόμος VIII, σελ. 15

Μονάδες 25

Β2. Αντλώντας στοιχεία από τις πηγές και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να προσδιορίσετε τον τύπο του ανθρώπου που οραματίζονταν να διαμορφώσουν οι ανθρωπιστές.

ΠΗΓΗ Α΄
Θέλω τον αυλικό ευγενή, πνευματώδη, ευφυή και χαριτωμένο. Εκτιμώ ότι το πραγματικό επάγγελμα του αυλικού πρέπει να είναι αυτό της ενασχόλησης με τα όπλα· οφείλει να είναι δυνατός και φοβερός ενώπιον των εχθρών, αλλά σε όλες τις άλλες περιπτώσεις να είναι ανθρώπινος, μετρημένος και σοβαρός.
Θέλω να γνωρίζει όχι μόνον τα λατινικά αλλά και τα ελληνικά, να γνωρίζει να γράφει σε στίχους και σε πεζό. Θα ήθελα επίσης να κατέχει πολλές ξένες γλώσσες.
Θα έπρεπε εξίσου να ξέρει να κολυμπά, να αθλείται στο τρέξιμο και τη λιθοβολία. Η μόρφωσή του θα μου φαινόταν ανεπαρκής, αν δεν είχε γνώσεις μουσικής.

Baldassar Castiglione, Το βιβλίο του αυλικού (1528)

ΠΗΓΗ Β΄
Περιμένω και θέλω να μάθεις τέλεια τις γλώσσες: πρώτα τα ελληνικά, όπως θέλει ο Κοϊντιλιανός. Έπειτα τα λατινικά, τα εβραϊκά για την Αγία Γραφή, τα χαλδαϊκά και τα αραβικά για τους ίδιους λόγους. Και θέλω να διαμορφώσεις το ύφος σου στα ελληνικά μιμούμενος τον Πλάτωνα και στα λατινικά μιμούμενος τον Κικέρωνα. Επιθυμώ να μην υπάρχει γνώση επιστημονική που να μην την έχεις στη μνήμη σου. (...)
Και στη γνώση της φυσικής ιστορίας θέλω να επιδοθείς με ζήλο, για να μην υπάρχει είδος ψαριού σε θάλασσα, ποτάμι και πηγή που να το αγνοείς, να γνωρίζεις όλα τα πουλιά του ουρανού, όλα τα δένδρα, τα φυτά του δάσους, όλα τα είδη χόρτων της γης, όλα τα μέταλλα. (...)
Τέλος... όταν γίνεις άντρας, οφείλεις να αφήσεις την ήρεμη ζωή και την ησυχία των σπουδών, για να μάθεις την τέχνη του ιππότη και των όπλων, ώστε να μπορείς να υπερασπίζεσαι το σπίτι μας και να βοηθάς τους φίλους μας σε όλες τις δύσκολες στιγμές που προκαλούνται από τις ενέργειες των κακοποιών.

Fr. Rabelais, Pantagruel (1532), κεφ. VIII

Μονάδες 25

2. Σεπτέμβριος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθμούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί σωστά.

Στήλη ΑΣτήλη Β
1. Μανουήλ
Πανσέληνος
α. Ζωγράφος κρητικής καταγωγής, πρόδρομος του εξπρεσιονισμού, που συνδυάζει μνήμες από τη βυζαντινή ζωγραφική και την αναγεννησιακή τεχνοτροπία.
2. Λεονάρντο
ντα Βίντσι
β. Υπήρξε ο μεγαλύτερος ζωγράφος του Κουατροτσέντο. Πασίγνωστα είναι τα αριστουργήματά του η "Γέννηση της Αφροδίτης" και η "Αλληγορία της ΄Ανοιξης".
3. Μιχαήλ
'Αγγελος
γ. Εφαρμόζει στη ζωγραφική του μαθηματικούς κανόνες, ώστε να επιτύχει το απόλυτο κάλλος. Γνωστά του έργα είναι η "Τζοκόντα" και ο "Μυστικός Δείπνος".
4. Δομήνικος
Θεοτοκόπουλος
δ. ΄Εκπρόσωπος της Μακεδονικής Σχολής που ζωγράφισε τις τοιχογραφίες του Πρωτάτου του Αγίου ΄Ορους.
 ε. Το ζωγραφικό του αριστούργημα είναι η τεράστια τοιχογραφική σύνθεση "Δευτέρα Παρουσία" στο εσωτερικό του παρεκκλησίου του Αγίου Σίξτου στο Βατικανό.
 στ. ΄Ηταν γνωστός για την καλλιτεχνική του δραστηριότητα στη Ρωσία, όπου προσέφερε πολλά στη διαμόρφωση της ρωσικής ζωγραφικής και είχε μαθητή τον Αντρέι Ρουμπλιόφ, κορυφαίο ρώσο ζωγράφο.

Μονάδες 8

Α2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακολούθων ιστορικών όρων:
α. Θέματα
β. Κοινωνικό συμβόλαιο
γ. Νεοελληνικός Διαφωτισμός
δ. Βιομηχανική επανάσταση.

Μονάδες 12

Α3.Ποιες ήταν οι συνέπειες της στρατιωτικής ήττας των Βυζαντινών κοντά στο Μυριοκέφαλο (1176);

Μονάδες 15

Α4. Ποια ήταν η συμβολή της τυπογραφίας στη διάδοση του πνεύματος της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού;

Μονάδες 15

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Μελετώντας τις πηγές που σας δίνονται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε την κρίση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και την αντίδραση των ανθρωπιστών σ' αυτήν κατά το πρώτο μισό του 16ου αιώνα.
ΠΗΓΗ Α΄ ΟΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Οι πάπες που δείχνουν τόση ενεργητικότητα στο να συγκεντρώνουν χρήματα, αναθέτουν ευχαρίστως κάθε αποστολική εργασία στους επισκόπους, οι επίσκοποι στους ιερείς, οι ιερείς στους διάκους, οι διάκοι στους περιπλανώμενους μοναχούς και αυτοί εγκαταλείπουν τα πρόβατα του Χριστού σε ανθρώπους που η μόνη τους ικανότητα είναι να τα γδέρνουν. ΄Ερασμος, Μωρίας Εγκώμιο, 1515.
ΠΗΓΗ Β΄ Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΒΙΒΛΟ
"Είμαι απόλυτα αντίθετος με την άποψη εκείνων που δε θέλουν να μεταφραστεί η Βίβλος στη λαϊκή γλώσσα για να διαβάζεται από τους ανθρώπους του λαού, ωσάν να ήταν τόσο δυσνόητη η διδασκαλία του Χριστού, ώστε μόνο μια χούφτα θεολόγων να μπορούσε να την κατανοήσει, ή ωσάν η χριστιανική θρησκεία να στηριζόταν στην αμάθεια. Θα ήθελα ακόμα και οι πιο ταπεινές γυναίκες να διαβάζουν τα Ευαγγέλια και τις Επιστολές του αποστόλου Παύλου. ΄Επειτα, θα επιθυμούσα αυτό το βιβλίο να μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες, ώστε οι Σκοτσέζοι, οι Ιρλανδοί, αλλά επίσης και οι Τούρκοι και οι Σαρακηνοί να είναι σε θέση να το διαβάζουν και να το γνωρίζουν". ΄Ερασμος, Πρόλογος στην Καινή Διαθήκη, 1516.

Μονάδες 25

Β2. Αντλώντας στοιχεία από τα παραθέματα που σας δίνονται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε την επίδραση του Βυζαντινού πολιτισμού στη Δύση, τη Ρωσία και τους Βαλκανικούς λαούς μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Τούρκους (1453).
ΠΑΡΑΘΕΜΑ Α΄
Το Βυζάντιο όμως συνέβαλε πάρα πολύ στην ιστορία της Αναγέννησης, καλλιεργώντας τη γνώση της Ελληνικής γλώσσας και φιλολογίας με μαθήματα και παραδόσεις ή με τη δράση ικανών ανθρώπων σαν τον Πλήθωνα και τον Βησσαρίωνα, που άνοιξαν νέους ορίζοντες για την Ιταλία. ΄Εδωσε επίσης στη Δύση έναν τεράστιο αριθμό αρχαίων ελληνικών χειρογράφων, που περιείχαν τους καλύτερους κλασικούς συγγραφείς, χωρίς να υπολογίσουμε τα βυζαντινά κείμενα και τα έργα των Πατέρων της Ελληνικής Εκκλησίας.

Α. Βασίλιεφ, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 324-1453, τόμος 5ος, σελ. 159

ΠΑΡΑΘΕΜΑ Β΄
Αν και το βυζάντιο έσβησε σαν ανεξάρτητο Κράτος, ο Βυζαντινός πολιτισμός εξακολούθησε να έχει μεγάλη επίδραση πάνω στους λαούς της Δυτικής Ευρώπης. Η επίδραση αυτή άφησε βαθιά τα ίχνη της και για μια πολύ μεγάλη χρονική περίοδο στους Τούρκους και τους ΄Ελληνες, στους Σέρβους και τους Βουλγάρους, τους Ρουμάνους και τους Ρώσους. Η βυζαντινή επίδραση στάθηκε πιο μακρόχρονη και περισσότερο δυνατή στη Ρωσία των τσάρων, που μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης ζήτησε να παίξει το ρόλο του κληρονόμου της Ρωμαϊκής Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Ο γάμος του τσάρου Ιωάννη Γ΄ με τη Σοφία Παλαιολόγου το 1472 και η ενσωμάτωση του βυζαντινού δικέφαλου αετού στα επίσημα εμβλήματα του μοσχοβίτικου κράτους συμβόλιζαν στην αντίληψη των κυβερνώντων το γεγονός πως η Μοσχοβίτικη Ρωσία είχε διαδεχθεί το Βυζάντιο. (...) Η ορθοδοξία υποστηρίχθηκε σαν το αδιάσειστο θεμέλιο του κράτους. (...) Οι Τσάροι της Ρωσίας θεωρώντας πως ήταν οι διάδοχοι των βυζαντινών βασιλιάδων έβαζαν στον εαυτό τους διπλή υποχρέωση. Την προστασία του χριστιανικού πληθυσμού της Ανατολής και το ξεκαθάρισμα των συνεπειών των γεγονότων του 1453.

Μ. Λεφτσένκο, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, σελ. 366-367

Μονάδες 25

2003

1. Ιούνιος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόματα των ζωγράφων της Στήλης Α και δίπλα το γράμμα της Στήλης Β που αντιστοιχεί σωστά.

Στήλη ΑΣτήλη Β
1. Αλβέρτος Ντύρερα. Με το μυστικισμό των προσώπων του θεωρείται ο προάγγελος του Μπαρόκ αλλά και της σύγχρονης ζωγραφικής.
2. Μποτιτσέλιβ. Ανήκει στην σχολή της Φλάνδρας και αποτυπώνει στους πίνακές του τις προσωπικές του φαντασιώσεις.
3. Τιτσιάνογ. Δημιούργησε σχολή στη Νυρεμβέργη και έγινε γνωστός για τις αυτοπροσωπογραφίες του.
4. Ιερώνυμος Μποςδ. Οι πίνακές του "Κυνήγι στο χιόνι" και "Γάμος στο χωριό" αποκαλύπτουν ένα ρεαλισμό μοναδικό για την εποχή.
 ε. Στις ειδωλολατρικές σκηνές των έργων του έδινε συγκερασμένες τη χαρά και τη θλίψη. Η "΄Ανοιξη" είναι ένα από τα πιο γνωστά έργα του.
 στ. Ανήκει στη σχολή της Βενετίας. Χαρακτηριστικό έργο του είναι "Ο άνθρωπος με το γάντι".

Μονάδες 8

Α1.2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακολούθων ιστορικών όρων:
α. Επαναγωγή
β. Δουλοπάροικοι
γ. Μέγας Χάρτης (Μάγκνα Κάρτα)
δ. Καταλανική Εταιρεία.

Μονάδες 12

Α2.1. Ποιες αλλαγές παρατηρούνται στην οικονομική ζωή των ανθρώπων στη Δυτική Ευρώπη προς το τέλος του Μεσαίωνα;

Μονάδες 15

Α2.2. Ποιες είναι οι κοινωνικές συνέπειες της βιομηχανικής επανάστασης;

Μονάδες 15

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Επισημαίνοντας χωρία του κειμένου που σας δίνεται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να απαντήσετε στην ερώτηση: Για ποιο λόγο και με ποιο τρόπο επιδίωξε ο Ρωμανός Α΄ ο Λεκαπηνός να επιλύσει το κοινωνικό πρόβλημα που θίγεται στο κείμενο;

ΚΕΙΜΕΝΟ
Η πολιτική κρίση στα χρόνια της ανηλικιότητας του Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου και ο φοβερός λιμός του 927 επέβαλαν την άμεση λήψη σοβαρών μέτρων. Η σειρά των Νεαρών του Ρωμανού Α΄ του Λεκαπηνού, του ίδιου του Κωνσταντίνου Ζ΄, του Νικηφόρου Φωκά, του Ιωάννη Τσιμισκή, του Βασιλείου Β΄, προσπαθούν ακόμη μία φορά να εξισορροπήσουν την κοινωνία και να εξασφαλίσουν το διαιτητικό χαρακτήρα του Κράτους. Η νέα νομοθεσία επαναφέρει το δίκαιο της προτιμήσεως και απαγορεύει τη διείσδυση των δυνατών στις αγροτικές κοινότητες. Ιδού πώς περιγράφει ο Ρωμανός Α΄ την κατάσταση: οι δυνατοί δεν ορρωδούν (διστάζουν) ενώπιον κανενός εμποδίου, για να εξασφαλίσουν τα συμφέροντά τους [...]. Δηλαδή, [ο αυτοκράτορας αναφέρει ότι] συνάντησε ανθρώπους που έδειξαν τέτοια σκληρότητα και διάθεση πλουτισμού, ώστε αγόραζαν με εξευτελιστική τιμή, για να μην πει ότι καταβρόχθιζαν, τις μικρές περιουσίες. Αποφασίζει ότι, αν η αγορά έχει γίνει σε τιμή μικρότερη από το μισό της πραγματικής, οι αγοραστές θα απομακρύνονται από το κτήμα δίχως να πάρουν πίσω την παραμικρή αποζημίωση. Ο αυτοκράτορας συνεχίζει αναφέροντας όλες εκείνες τις κατηγορίες των δυνατών που δεν μπορούν να αποκτήσουν ιδιοκτησία στις αγροτικές κοινότητες [...]. Και ο αυτοκράτορας τελειώνει τη Νεαρά αναφέροντας ότι είναι περήφανος για τις νίκες του στο εξωτερικό και για την ανάκτηση των επαρχιών τονίζει ότι δεν θα επιτρέψει στον εσωτερικό εχθρό να επαναδουλώσει τις επαρχίες.

Σβορώνος Ν. "Βυζαντινή Επαρχία" Αθήνα 1987

Μονάδες 25

Β2. Επισημαίνοντας χωρία των κειμένων που σας δίνονται και αξιοποιώντας τις ιστορικές γνώσεις σας να εξηγήσετε την επίδραση των ιδεών του ανθρωπισμού στη διαμόρφωση της θρησκευτικής σκέψης.

ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Εάν δε με πείσουν, με επιχειρήματα από την Αγία Γραφή ή με αδιάσειστη λογική, δεν μπορώ να αναιρέσω τις θέσεις μου, γιατί δεν πιστεύω στο αλάθητο του πάπα, ούτε στο αλάθητο των συνόδων, γιατί όλοι γνωρίζουν ότι πολλές φορές και οι πάπες και οι σύνοδοι έχουν σφάλει και έχουν πέσει σε αντιφάσεις. Εγώ έχω πειστεί από τα βιβλικά επιχειρήματα που έχω ήδη αναφέρει, και είμαι απόλυτα ενωμένος με το λόγο του Θεού. Δεν μπορώ και δε θέλω να ανακαλέσω τίποτα, γιατί δεν είναι ορθό, και αντίθετα είναι επικίνδυνο να πράττει κανείς αντίθετα με τη φωνή της συνείδησής του. Ο Θεός ας με βοηθήσει.

Τμήμα από την απολογία του Λουθήρου στη δίαιτα του Βορμς.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Η Βίβλος είναι ένα μεγάλο, απέραντο δάσος, όπου υπάρχουν κάθε είδους δέντρα. Απ' αυτά μπορεί ο καθένας ν' αδράξει λογής λογής καρπούς. Σ' αυτό το δάσος δεν υπάρχει ούτε ένα δέντρο που να μην το κούνησα, που να μη δοκίμασα τους καρπούς του.

Μ. Λουθήρου, Λόγοι του τραπεζιού

Μονάδες 25

2. Σεπτέμβριος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:
α. Θεσμός της συμβασιλείας
β. Θεσμός του εξαργυρισμού
γ. Παρακοιμώμενος
δ. Ελεύθεροι χωρικοί.

Μονάδες 12

Α1.2. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:
α. Τα πρώτα τυπωμένα βιβλία ήταν ένα αστρονομικό ημερολόγιο και η Βίβλος.
β. Ένας από τους παράγοντες που διαμόρφωσαν την ιταλική καλλιτεχνική αναγέννηση ήταν η κατανόηση της γοτθικής τέχνης.
γ. Η δράση του Τάγματος των Ιησουιτών βοήθησε στην πρόοδο της Μεταρρύθμισης.
δ. Η Αγγλία ήταν η πρώτη χώρα που χρησιμοποίησε το χαρτονόμισμα.

Μονάδες 8

Α2.1. Ποια ήταν η οργάνωση και η λειτουργία της Κοινότητας του Βυζαντινού "χωρίου";

Μονάδες 15

Α2.2. Για ποιους λόγους οι Ευρωπαίοι στράφηκαν το 15ο αιώνα προς την αναζήτηση νέων χωρών;

Μονάδες 15

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Μελετώντας το παρακάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε τους λόγους που οδήγησαν στο οριστικό Σχίσμα του 1054 και να επισημάνετε τις επιπτώσεις του.

Το 1043 ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο ο Μιχαήλ Κηρουλλάριος και από τότε το ασίγαστο αγωνιστικό του πνεύμα βρήκε ένα νέο πεδίο δράσεως. Ήταν το ίδιο διαποτισμένος με τη συνείδηση της υπεροχής του αξιώματός του, όπως και ο αντίπαλός του στη Ρώμη, και η συνείδηση αυτή ήταν συνυφασμένη με τέτοιο πάθος για δύναμη που δε δίσταζε να παραμερίζει κάθε εμπόδιο. Στο πλευρό του πάπα Λέοντα Θ΄ βρισκόταν όμως ο καρδινάλιος Ουμβέρτος ως αρχηγός της αδιάλλακτης αντιβυζαντινής παρατάξεως της Ρώμης. Στα πρόσωπα του Μιχαήλ Κηρουλλαρίου και του Ουμβέρτου συγκρούσθηκαν δύο άνδρες τολμηροί και αδίστακτοι, που προχωρούσαν κατ' ευθείαν στο στόχο τους, έτοιμοι να αποκαλύψουν τις αιώνιες λανθάνουσες αντιθέσεις και να θέσουν τον κόσμο μπροστά σε ένα αμείλικτο δίλημμα. Η έριδα ξέσπασε χωρίς τη θέληση του αυτοκράτορα και χωρίς να υπολογισθεί η κατάσταση που επικρατούσε την εποχή εκείνη. Όταν η έριδα επεκτάθηκε σε δογματικά και λειτουργικά ζητήματα, τότε η κατάσταση έφθασε στο σημείο που η συνεννόηση να είναι εκ των προτέρων αδύνατη, γιατί εκεί η σύγκρουση κάλυπτε πια τη διδασκαλία και τα ήθη. Αντικείμενο της έριδας ήταν τα παλαιά ζητήματα, που χώριζαν τα πνεύματα ήδη από την εποχή του Φωτίου ... Η έριδα είχε δραματική κατάληξη όταν έφθασε στην Κωνσταντινούπολη ρωμαϊκή αντιπροσωπεία με αρχηγό τον καρδινάλιο Ουμβέρτο. Ενθαρρυμένοι από τη στάση του αυτοκράτορα, που φαινόταν πρόθυμος να θυσιάσει τον Πατριάρχη του για χάρη της φιλίας με τη Ρώμη, οι παπικοί απεσταλμένοι κατέθεσαν στις 16 Ιουλίου 1054 στην αγία Τράπεζα της Αγίας Σοφίας μια βούλλα* με αφορισμό κατά του Κηρουλλαρίου και των πιο επιφανών ομοφρόνων του. Στο μεταξύ ο Πατριάρχης με την υποστήριξη του κλήρου και του λαού, κατόρθωσε να μεταπείσει τον αμφίρροπο αυτοκράτορα και να του επιβάλει τη θέλησή του. Με τη συναίνεση του αυτοκράτορα συγκάλεσε λοιπόν μια σύνοδο, η οποία ανταπέδωσε τα ίδια και εκτόξευσε τον αφορισμό εναντίον των παπικών αντιπροσώπων. Η σημασία των γεγονότων αυτών έγινε στην ανθρωπότητα αργότερα αισθητή. Οι σύγχρονοι δεν έδωσαν σ' αυτά ιδιαίτερη προσοχή, πράγμα που ρίχνει παράξενο φως στις σχέσεις Ρώμης και Βυζαντίου την εποχή που προηγήθηκε. Οι άνθρωποι ήταν συνηθισμένοι στις διαφωνίες ανάμεσα στα δύο εκκλησιαστικά κέντρα. Ποιος θα μπορούσε τότε να διαισθανθεί ότι η ρήξη του 1054 θα είχε διαφορετικά αποτελέσματα από τις προηγούμενες έριδες και ότι ήταν το οριστικό σχίσμα, που θα ήταν αδύνατο πια να θεραπευθεί;

J. Ostrogorsky: "Ιστορία του Βυζαντινού Έθνους" Τόμος Β΄ σελ. 223-225

Μονάδες 25

Β2. Αντλώντας στοιχεία από την πηγή που σας δίνεται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να αιτιολογήσετε την ανάπτυξη της βιομηχανίας και της εργατικής απασχόλησης στο Μάντσεστερ (Αγγλία) κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα.

Τα εργοστάσια του Μάντσεστερ είναι χωρισμένα σε τέσσερις κλάδους: υφάσματα, επιτραπέζια παιχνίδια, καπέλα, είδη καθημερινής χρήσης. Στα εργοστάσια υφασμάτων οι άνδρες εργάτες κερδίζουν από 3-8 σελλίνια, το ίδιο και οι γυναίκες· παιδιά δεν εργάζονται σ' αυτά.
Τα εργοστάσια αυτά παράγουν προϊόντα συγχρόνως και για εξαγωγή και για εσωτερική κατανάλωση. Κατασκευάζουν πολλά φτηνά είδη που προορίζονται για τη Βόρεια Αμερική και άλλα προϊόντα, πρώτης ποιότητας, με προορισμό την Ισπανική Αμερική. Όλες οι πολιτικές αναστατώσεις που συγκλονίζουν τον τελευταίο καιρό τη Βόρεια Αμερική έχουν τον αντίκτυπό τους στα εργοστάσια. Πάντως δεν παρατηρείται ανεργία και όποιος ζητά δουλειά, βρίσκει.
Σε γενικές γραμμές για όλους υπάρχει εργασία. Η απασχόληση είναι κανονική. Οι εργοστασιάρχες δεν περιμένουν τις παραγγελίες για να προσλάβουν προσωπικό, αλλά διατηρούν στην εργασία πολλούς εργάτες περιμένοντας τις παραγγελίες της άνοιξης.
Οι εργοστασιάρχες του Μάντσεστερ εύχονται να είναι πάντα οι τιμές υψηλές για να μπορούν να διατηρούν τη δραστηριότητα των εργοστασίων τους και να απασχολούν τους εργάτες έξι ημέρες την εβδομάδα γιατί καταλαβαίνουν ότι το χάσιμο έστω και μιας ημέρας είναι καταστροφή για τον εργάτη.

Α. Γιούγκ, Γιατί η υψηλή τιμή των αγροτικών προϊόντων επηρεάζει ευμενώς τη βιομηχανική δραστηριότητα

Μονάδες 25

* Παπική εγκύκλιος

 

2004

1. Ιούνιος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των δεδομένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα του δεδομένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί (στη Στήλη Β περισσεύουν δύο όροι).

Στήλη Α: ΜΑΧΕΣΣτήλη Β: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
1. Μάχη της Νινευία. Καθοριστική νίκη των Βυζαντινών επί των Βουλγάρων
2. Μάχη του Πουατιέβ. Ήττα του βυζαντινού στρατού από τους Σελτζούκους Τούρκους
3. Μάχη του Ματζικέρτγ. Συντριβή του περσικού στρατού από τον Ηράκλειο
4. Μάχη του Κοσσυφοπεδίουδ. Εκχώρηση των κάστρων Μυστράς, Μάνη, Γεράκι, Μονεμβασία στο Μιχαήλ Παλαιολόγο
 ε. Αναχαίτιση των Αράβων από τους Φράγκους
 στ. Συντριβή των Σέρβων από τους Οθωμανούς

Μονάδες 8

Α1.2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:
α. Στρατιωτικοποίηση
β. Αναγέννηση
γ. Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας

Μονάδες 12

Α2.1. Ποια μέτρα πήρε ο Νικηφόρος Α΄ (802-811) για την ανόρθωση της οικονομίας του Βυζαντινού Κράτους;

Μονάδες 15

Α2.2. Ποια ήταν η διάρθρωση της κοινωνικής πυραμίδας στη φεουδαρχική Ευρώπη;

Μονάδες 15

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να παρουσιάσετε την εσωτερική πολιτική του Ιωάννη Βατάτζη (1222-1254).

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΑ
α. Ο ίδιος ο αυτοκράτορας ξεχώρισε ένα κομμάτι γης, αρόσιμο και κατάλληλο για αμπελουργία, τόσο μεγάλο, ώστε να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του αυτοκρατορικού τραπεζιού και εκείνες που απασχολούσαν το φιλάνθρωπο και κοινωνικά ευαίσθητο αυτοκράτορα (εννοώ τα γηροτροφεία, πτωχοκομεία και νοσοκομεία που φρόντιζαν τους αρρώστους)· τη φροντίδα τους ανέθεσε σε ανθρώπους που είχαν καλή γνώση της γεωργίας και της αμπελουργίας και έτσι κάθε χρόνο είχε μεγάλη και άφθονη σοδειά καρπών. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό· απέκτησε επίσης κοπάδια αλόγων, βοδιών, προβάτων και χοίρων και πολλά είδη εξημερωμένων πουλιών· από αυτά εξασφάλιζε πλούσιο εισόδημα κάθε χρόνο. Το ίδιο συνιστούσε να κάνουν όχι μόνο οι συγγενείς του, αλλά και οι άλλοι ευγενείς. Επιθυμούσε να καλύπτει ο καθένας τις ανάγκες του από δικές του πηγές, έτσι ώστε να μη βάζει αρπακτικό χέρι στην περιουσία των φτωχών και ασθενέστερων τάξεων και συνάμα η Ρωμαϊκή Πολιτεία να απαλλαγεί τελείως από την κοινωνική αδικία. Σύντομα οι αποθήκες είχαν γεμίσει καρπούς, ενώ οι δρόμοι και τα σοκκάκια, οι μάντρες και οι σταύλοι μόλις μπορούσαν να χωρέσουν τα ζώα και τα σμήνη των πουλιών.

(Νικηφόρος Γρηγοράς, Ρωμαϊκή Ιστορία ΙΙ, 6, σ. 42)

β. Ανήγειρε οχυρά στις ακριτικές περιοχές για να αντιμετωπίσει τις στρατιωτικές ανάγκες. Ακολουθώντας τις καλύτερες παραδόσεις του βυζαντινού κράτους ο Ιωάννης Βατάτζης δημιούργησε στρατιωτικά αγροκτήματα και ενίσχυσε τις στρατιωτικές δυνάμεις με τη μόνιμη εγκατάσταση των Κουμάνων ως στρατιωτών στις ακριτικές περιοχές, με τον όρο της προσφοράς στρατιωτικής υπηρεσίας. Με τον τρόπο αυτό αποκαταστάθηκε ιδιαίτερα στην Ανατολή το σύστημα της άμυνας των συνόρων και το γεγονός αυτό θεωρεί ορθά ο βυζαντινός ιστορικός Γεώργιος Παχυμέρης ως το πιο σημαντικό επίτευγμα του κράτους της Νίκαιας. Παράλληλα όμως παραχωρήθηκαν στην αυτοκρατορία της Νίκαιας προνοιακά κτήματα σε μεγάλη έκταση, φαίνεται μάλιστα ότι ο Ιωάννης Βατάτζης ευνόησε ιδιαίτερα την εκχώρηση προνοιακών κτημάτων περιορισμένης εκτάσεως στη μεσαία στρατιωτική αριστοκρατία.

(Γ. Οστρογκόρσκι, Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους, τ. Γ΄, σσ. 122-123)

Β2. Αντλώντας στοιχεία από τις παρακάτω πηγές και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να επισημάνετε:
1. τις επιπτώσεις στους πληθυσμούς του Νέου Κόσμου των μεθόδων που χρησιμοποίησαν οι Ισπανοί κατακτητές.
2. τις οικονομικές μεταβολές που συνδέονται με την εισαγωγή πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη.

Μονάδες 25

ΠΗΓΕΣ
α. Οι Ισπανοί βρέθηκαν ανάμεσα στους Ινδιάνους όπως οι λύκοι, οι τίγρεις και τα αιμοβόρα λιοντάρια πεινασμένα για πολλές μέρες. Εδώ και σαράντα χρόνια, δεν κάνουν τίποτα άλλο από να τους κάνουν κομμάτια, να τους τουφεκίζουν, να τους βασανίζουν και να τους εξοντώνουν με τόση ωμότητα, ώστε το νησί Κούβα είναι σήμερα ερημωμένο από κατοίκους ... Αν οι χριστιανοί έχουν καταστρέψει τόσες και τόσες ψυχές, το έκαναν με μοναδικό σκοπό να αποκτήσουν χρυσάφι και να πλουτίσουν όσο το δυνατό γρηγορότερα. (Απόσπασμα από την αναφορά του Επισκόπου Βαρθολομαίου Λας Κάζας προς το βασιλιά της Ισπανίας)

β. Οι Ισπανοί ενδιαφέρθηκαν κυρίως για την εκμετάλλευση των προϊόντων περιοχών της Αμερικής κυριότατα για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων χρυσού και αργύρου του Περού και του Μεξικού· τα ορυχεία του Ποτοζί στο Περού έχουν μείνει στην ιστορία ξακουστά, τόσο για τις τεράστιες ποσότητες πολύτιμου μεταλλεύματος που απέδωσαν, όσο και για τις δυσκολίες της εργασίας σ' αυτά, που έφθειραν τους ιθαγενείς πληθυσμούς: βρίσκονταν στις 'Ανδεις, σε υψόμετρο 4000-4500 μέτρων, όπου για την εκμετάλλευσή τους σχηματίσθηκε σε μικρό χρονικό διάστημα μια πόλη 120.000 κατοίκων· το εμπόριο των πολύτιμων μετάλλων που από τους Ισπανούς στέλνονταν στη Σεβίλη αύξανε συνεχώς· έχουν καταμετρηθεί ταξίδια πλοίων στο δρομολόγιο Αμερική-Σεβίλη, 226 το 1506-1510, 279 το 1511- 1515, 920 το 1591-1595, 943 το 1596-1600· αν μάλιστα συνυπολογισθεί η αύξηση της χωρητικότητας των πλοίων (20.000 τόνοι το 1511-1515, 275.000 τόνοι το 1606-1610) γίνεται μεγαλύτερη και η αύξηση των ποσοτήτων πολύτιμου μετάλλου που μεταφέρονται. ...............................................................................................................................

Εξέλιξη του πληθυσμού του Μεξικού σε απόλυτους αριθμούς και επί τοις εκατόν (%)

έτοςκάτοικοι (εκατομ.)δείκτης επί τοις εκατόν (%)
151925,1100
152316,866,4
15486,324,9
15682,610,3
15801,97,5
15951,35,1
160513,9

(Β. Κρεμμυδάς, Εισαγωγή στην οικονομική ιστορία της Ευρώπης, σσ. 91-93)

2. Σεπτέμβριος

ΟΜΑΔΑ Α΄
Α1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό των δεδομένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα του δεδομένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί (στη Στήλη Β περισσεύει ένας όρος).

Στήλη Α
ΘΑΛΑΣΣΟΠΟΡΟΙ
Στήλη Β
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ
ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ / ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ
1. Βαρθολομαίος Ντιάζα. Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας
2. Βάσκο ντα Γκάμαβ. Βραζιλία
3. Αλβαρέζ Καμπράλγ. Σαν Σαλβαδόρ
4. Χριστόφορος Κολόμβοςδ. Περίπλους της Γης
 ε. Κάλικουτ των Ινδιών

Μονάδες 8

Α1.2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:
α. Χαλίφης
β. Προνοιάριοι
γ. Σύνοδος του Τρέντο
δ. Μερκαντιλισμός

Μονάδες 12

Α2.1. Τι γνωρίζετε για τη μάχη του Ματζικέρτ (1071);

Μονάδες 15

Α2.2. Ποιες ήταν οι συνέπειες της Μεταρρύθμισης;

Μονάδες 15

ΟΜΑΔΑ Β΄
Β1. Αντλώντας στοιχεία από το παρακάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις ιστορικές γνώσεις σας να αναφέρετε τις αιτίες των Σταυροφοριών.

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ
Γενναιότατοι στρατιώτες ... Μην αφήνετε να σας κρατήσει στην πατρίδα ούτε η ιδιοκτησία ούτε η οικογενειακή φροντίδα. Γιατί αυτή η χώρα, που περιβάλλεται από όλες τις μεριές από θάλασσα και οροσειρές, είναι υπερπλήρης από σας. Δεν της περισσεύουν τα πλούτη. Μόλις και μετά βίας μπορεί να θρέψει αυτούς που την καλλιεργούν. Γι' αυτό αλληλοτρώγεστε και σπαράζεστε μεταξύ σας. Πάψτε πια τις εχθρότητες, ας σταματήσουν οι διαφωνίες κι ας πάρουν τέλος οι πόλεμοι μεταξύ σας, αφήστε κάθε μίσος και διχογνωμία να κοιμηθούν. Πάρτε το δρόμο για τους Αγίους Τόπους, ελευθερώσετε αυτή τη γη από το γένος του Διαβόλου και υποτάξτε τη σε σας. H βασιλική πόλη (Ιερουσαλήμ) ... είναι τώρα αιχμάλωτη από τους εχθρούς της και έχει υποφέρει τόσο ... ώστε να έχει καταργηθεί η λατρεία ... Γι' αυτό το λόγο αναλάβετε αυτό το ταξίδι για την άφεση των αμαρτιών σας και εξασφαλίστε την αθάνατη δόξα τον Βασιλείου των Ουρανών.

(Γουλιέλμος Τύρου, Historia rerum in partibus transmarinis gestarum)

Β2. Μελετώντας το παρακάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να παρουσιάσετε τη θέση της Τρίτης Τάξης στη γαλλική κοινωνία κατά τις παραμονές της Επανάστασης.

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ
Το σχέδιο αυτού του δοκιμίου είναι απλό. Έχουμε τρεις ερωτήσεις να κάνουμε στον εαυτό μας.
1. Τι είναι η Τρίτη Τάξη; Τα πάντα.
2. Τι ήταν μέχρι σήμερα στον πολιτικό τομέα; Τίποτα.
3. Τι ζητάει; Να γίνει κάτι.
Ποιος θα τολμούσε να ισχυριστεί ότι η Τρίτη Τάξη δεν περικλείει μέσα της όλα εκείνα που χρειάζονται για να σχηματιστεί ένα τέλειο έθνος; Είναι ο δυνατός και θαρραλέος άνδρας που το ένα του χέρι είναι ακόμη αλυσοδεμένο. Αν καταργούσαμε τους προνομιούχους, το έθνος δεν θα έχανε τίποτε, απεναντίας θα κέρδιζε. Επομένως τι είναι η Τρίτη Τάξη; Το παν, αλλά ένα παν περιορισμένο και καταπιεσμένο. Τι θα γινόταν χωρίς τους προνομιούχους; Το παν, αλλά ένα παν ελεύθερο και ακμαίο. Τι δε θα μπορούσε να γίνει χωρίς αυτήν; Όλα θα βάδιζαν καλύτερα χωρίς τους άλλους.

(Αβάς Σεγιές, Τι είναι η Τρίτη Τάξη, 1789)

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ